ئاگاداری
#16 2011-12-13 15:17:42
- خاوهنشكۆ
- ئـەنـدامی زێڕین
-
- شوێن: ژوورهكهى خۆم
- ڕێكهوتی به ئهندامبوون: 2011-10-08
- پهیامهكان: 485
Re: پێش داواکاریت سهردانی ئێره بکه بۆ بابهتی راپۆرتو انشاء و دارشتن
هونهری (سیرامیك )
واته گڵجوشی چینی بهكۆنترین هونهر دادهنرێت كه مرۆڤایهتی ناسیوێتی وهشان بهشان لهگهل دروست بوونی شارستانیه كونهكاندا ، كاتێك مرۆڤـ توانایی نیشتهجێ بوون ودروست كردنی خانووبهرهو بهرههم هێنانی كشتوكالی گرته تهستۆ لهكۆمهلگادا بهشێوهیهكی گشتی له مێژووی كونی جیهانداو كوردستانیش دا ومێژووی هونهری سیرامیك یان گلجوشی دهگهرێتهوه بۆ پاشماوهكانی كه له (جرمۆ) دۆزراوهتهوه لهشاخهكانی زاگروس رۆژئاوای كركوك لهنزیك چهمچمال ،لهگهل پیشكهوتنی شارستانی ئهم هونهرهش پیشكهوتنی بهخۆوهبینی چهندین هونهرمهند لهم بوارهدا كاردهكهن لهنیوانیاندا هونهرمهند (ریبوار سعید ) ناسراو بههونهرمهندی گرافیكی لهبواری شێوهكاریدا دێته ئارا وهك (سیرامیكیهك) كه كارله بهرههم هێنانی چهندین پارچهی جۆراوجۆر دهكات له بواری گڵجوشی چینی دا ، بهلام ئهم هونهرمهند لهگهل بونی جۆراوجۆری له بواری كاركردندا توانیوێتی سهركهوتوانا كارههونهری یهكانی ، بههۆی ئهو رێبازه تایبهتی كهی خۆیهوه دهناسرێتهوه لهكهل گۆرانكاری له ( مهتریالدا ) ،بههۆی بههێزی هێل وڕهنگ وكهسایهتیهكانی وهك ڕێبازی خۆی كاردهكات ، بۆ زیاتر ناساندنی ئهم هونهرمهنده لهبواری گڵجۆشی چینی دا پهیوهند دهبێت بهشیكردنهوهی بابهتی له بهرههمی گڵجۆشی چینی یهكانی هونهرمهند كهبهرههم هاتوون بهشێوهیهكی گشتی ،له شیۆهی دهرهوهی پهیوهندیهكی دروست كراوی ئاویته بوو پیك دههینیت له كومهلهیهك له یهكهی جۆراوجۆرو بهشێوهیهكی هاوڕیك لهنێوان( فورم) ی ئهندامیهكان ونا ئهندامیكهكان وهك رهههندێكی ڕێك خراو به شێوهیهكی ئهندازهیی ولهگهل بوونی جووله (حركه ) وسیستمی كاركردن لهشێوازی دیواربهندیهكان بهشێوهیهكی پارچه پارچهی جیاجیا وفورمی شهش پاڵو دارشتنیان بهشێوهیهكی بینائیوه بوونی یهكهو وپێكهاتهكانی فورم لهرێگای ریتمی وأیقاعی موسیقی له رێك خستنی له گهل بونی ئاراستهی جۆراو جۆر بهرهو ئاسۆی و ستونی و وهرگرتنی شێوهی گشتی بازنهیدا بهپی بوونی ئهو بۆشایی یانهی كه لهنیوان بهشهكاندا كه لهیهكتری جیادهكرێتهوه ، وهبهپی ی خهسلهتی هونهری ویهكگرتنی ئهو پهیوهندیه ئاوێتهبوونهی فۆرم وبۆشایی دهرهوه.
شێوهكانی هونهرمهند نزیك بوونهوهیه له ئهبستراك بوونی مرۆڤ بهههموو كهسایهتی یه مرۆڤایهتیهكان وكۆمهلآیهتی كان له لای هونهرمهند ،بههۆی بوونی هێل و رهنگ وه پێدانی ێیكهاتهكانی بهشێوهی هونهری كارهكانی پێ ئهنجام دراوه. وه یاریدهدهرێكی باش وبوون سهربهخۆی ههربهشێك له بهشهكانی لهپهیوهندی نیوان ههمووان له بهشهكانی كاره هونهریهكانی. وه پێكهاتهكانی بریتین له ( مستویات ) بهشێوهی كاركردن له نیوان ههڵكۆلیین وبریین و چاڵكردن بۆ دروست كردنی شێوهی كارهكانی لهنیوان هونهری گڵجۆشی دا وه كارزانی _( مهاره) لهبواری هونهری گرافیك دا ئهم جیاوازیه لهنیوان ههردوو رێبازی هونهری وكاركردنی هونهرمهند. كه توانیوێتی سهركهوتوانه كارهكانی لهگهل جیاوازی نیوان (خامه) مهتهریال ئهنجام بگهێنی وهك بوونی قووڕ بۆ هێنانهدی وبهرجهستهكردنی ئهم جۆره لهكاركردنی هونهریی گلجوشی چینی دا به شێوهی تكنیك تایبهت لهگهل بوونی ( خلفیه ) وشارهزایی هونهرمهند لهبواری چاپ كردنی هونهری گرافیك دا وهكێشانی هیڵ و ڕهنگوفیگهر لهسهرپارچه قوورێكی نهرم ، دواتر بهكارهێنانی جۆریك له تهكنلوجیایی جیاواز له وهك شووشهكردنی كارهكان دوور له رێگا تقلیدیهكانی كه هونهرمهندانی گڵجوش بهزۆری بهكاریان دههێنیت بۆیه خهسلهتهكانی زیاتر دهبهسترێتهوه وهبه رێبازیی هونهرمهندله قالبونی دا له جۆرێك له جۆرهكانی هونهری شێوهكاری وهك گرافیك " گباعه " ههروهها پشت بهستن به وهرگرتنی له ( البیئه ) وسروشتی ، وهبابهتهكانی وهرگیراوه له (سروشتی ) دهوروبهر بهبێ لاسایی كردنهوه لهگهل تاپیراتی كۆمهلگهیی كوردی بههۆی بوونی چهندین ( رمز + ئایقون ) كه لهكارههونهرییهكانید ا بهرچاوو دهكهون وهیاریدهدهرێكی باشن له درووست بوونی (دلالات الرمزیه)ئهم هێماو پهیوهندیانه كههونهرمهند دهیهوێت لهڕێگایهوه بگاته ئهنجامی دروست بوونی سیستمیكی هونهری تازه لهنیوان كۆن وتازهدا، بههۆی تێكهلاوكردنی ههندێك لهو ئایقونه دیارانهی كهبهشێوهیهكی دهركهوتوو لههونهرهمێژوویی كۆندا بهئاشكرا دهبینرێت.
وهبابهت بوونی كارهكانی هونهرمهند له ناوهرۆكدا دوور لهشێوه ی دهرهكی دهگهرێتهوه بۆ خهسلهته هونهریه جوانكاری كان وه پهیوهندیهی (دلالات الرمزی) لهرێگایی ناوهرۆكهوه بۆ دهربرین له بابهتی كارهكه هونهرمهند نزیك بونهوهیهكی ههیه لهفۆرمدا بهرهو تجرید وأختزال كردنبهشێوهیكی گشتی لهكارههونهریهكانیدا و گلجوشی چینی دا ، خۆی لهخۆیدا لهههمان كاتدا لهگهل بوونی ئهبستراك بینائی و (بصریات) وڕهنگ وهێل ودامالین لهههموو قوڵ بوونهوهیهك لهجۆراهجۆربوونی ڕهنگ بهشێوهیهكی بهربلاو لهسهر ئهو رهههنده وێنهیی یانهی كهبوونیان ههیه له (ئهستاتیكا) ی هونهردا وهونهری جوانكاری بهشێوهی تایبهتی ولهناوهرۆكی هونهری تعبیریه تجریدی دا كه هونهرمهند پێی دهناسرێت لهكارهكانیدا.
[میوانی بهڕێز تا نهبیت به ئهندام ناتوانیت بهستهر ببینیت]
لێره نیه
#17 2011-12-13 15:18:06
- خاوهنشكۆ
- ئـەنـدامی زێڕین
-
- شوێن: ژوورهكهى خۆم
- ڕێكهوتی به ئهندامبوون: 2011-10-08
- پهیامهكان: 485
Re: پێش داواکاریت سهردانی ئێره بکه بۆ بابهتی راپۆرتو انشاء و دارشتن
انشاء الصداقة
الصداقة كلمة صغيرة في حجمها كبيرة في مدلولها وفي معناها ومضمونها ، هي اجمل شيء في الوجود وهي ايضا علاقة انسانية راقية ، وهي تعبير عن صلة بشرية رائعة وروعة من روائع التكامل والترابط بين البشر وهي ايضا جوهر الانسان ومصدقة .
انها رابطة نفسية قوية بين شخصين ، وتعتبر صفقة تجارية تتم بين طرفين متفاهمين ، ويكون عربونها المحبة والتعاون والاخلاص والثقة المتبادلة بين الطرفين .
ان الصداقة لاتقدر بثمن ولا تقاس باي مقياس ، ولا توزن باي مكيال انها اكبر من هذه الاشياء كلها ، ان المرء لايستطيع ان يعيش منفردا و في عزلة عن الاخرين بل يحتاج الى مساعدة الصديق ليقف الى جانبه ، وشر صنوف الفقر فقر الصديق والانسان يتمهل عند اختيار صديقه وانما بالعقل السليم والمنطق والفهم الدقيق .
الصداقة قيمة إنسانية أخلاقية ودينية عظيمة سامية المعاني والجمال كبيرة الشأن بها تسمو الحياة وترتقي وبدونها تنحدر 0الصداقة من الصدق ، والصدق عكس الكذب. والصديق هو من صدقك وعدو عدوك . إنها علاقة وثيقة بين شخصين أو أكثر علاقة متبادلة وانسجام كامل في المشاعر والأحاسيس وهي بالغة الأهمية في استقرار الفرد وتطور المجتمع 0
لان الإنسان خلقه الله كائن اجتماعي لا يقدر العيش بمفرده بل يتفاعل مع من حوله ايجابيا ليشكل المجتمع المتكامل 0لتعطيه الصداقة الدفء والشعور بالمحبة والراحة في حياته وخاصة إن كان ممن يحسن اختيارهم فهم جواهر الحياة والمفترض أن نحسن تميزهم عن وحل الأرض
0 لان أشباه الصديق والصداقة السيئة تنتهي بسرعة انتهاء فقاعة الماء أو الصابون
فالصداقة تجعل الحياة جميلة لأنها تخدم الروح والجسد والعقل 0
علينا اكتساب الأصدقاء والعمل على المحافظة عليهم كما قال الإمام أمير المؤمنين عليه السلام في حديث له:
( عليك بإخوان الصدق، فأكثر من اكتسابهم، فإنهم عدة عند الرخاء، وجنة عند البلاء) 0
0والمعروف إن افتقاد الصداقات والعلاقات مع الناس والأصدقاء يولد الاكتئاب والمرض والتوتر النفسي والكثير من المشاكل الصحية والنفسية0 والجلوس منفردا عقوبة جسمية ونفسية قاسية تمارسها السلطات على المخالف للقانون و يتعرض لها من لا صديق له وفي الأمثال والأقوال يقال( الصديق والرفيق قبل الطريق ) وقول الشاعر:
صديقي من يقاسمني همومي
ويرمي بالعداوة من رماني
ويحفظني إذا ما غبت عنـه
وارجـوه لنائبـة الزمـان
من هنا يحق للصداقة أن تتباهى بجمالها السامي المزهو بالكبرياء00 وهي المنهل العذب لكل جوانب الحياة و هذا الترفع والتكبر بهذا الموقع مسموح و غير قبيح ولائق لها .
إلا أنها استيقظت أمس من رقادها وقبل إعلان وفاتها نشرت نعوتها على الجدران وفي الشوارع والأزقة بعد أخذت تراجع علاقاتها المنهارة بجدارة على أنسام هواء المال و الأخلاق المستوردة معلنةً: دون إرادتها مرغمة :
إن الصداقة حياة عاطفية ماضية ذابلة الأغصان و لا خضرة فيها وان الحياة تغيرت والعلاقات يجب أن تتغير رغم استمرار سطوع الشمس ونقاء السماء. وإذا كانت الصداقة ذابلة الأغصان فلا فيء لها بالتالي تصلح كحطب للتدفئة فقط
[میوانی بهڕێز تا نهبیت به ئهندام ناتوانیت بهستهر ببینیت]
لێره نیه
#18 2011-12-13 15:18:39
- خاوهنشكۆ
- ئـەنـدامی زێڕین
-
- شوێن: ژوورهكهى خۆم
- ڕێكهوتی به ئهندامبوون: 2011-10-08
- پهیامهكان: 485
Re: پێش داواکاریت سهردانی ئێره بکه بۆ بابهتی راپۆرتو انشاء و دارشتن
اخلاق
خلق الله الإنسان وجعل له صورتين: صورة ظاهرة وهي الخَلق ، وصورة باطنة وهي الخُلُق ، وكما تفاوت الناس في صورة خَلقهم ما بين حسن وقبيح ، وجميل ودميم ، كذلك تفاوتت صورهم الباطنة المتمثلة في أخلاقهم تمام التفاوت أو أوسع .
الخلق وحسن الخلق
يعرف فلاسفة الأخلاق الخلق بأنه " الطبع والسجية" ، ولكن ليس كل ما يصدر عن الإنسان من أفعال يدخل تحت مسمى الخُلق ، وإنما يعتبر خُلقا منها ما كان صادرًا عن قصد وإرادة ، وقابلاً للوصف بخير أو شر . وعليه فخلاصة تعريف الخلق هو أنه: هيئة راسخة في النفس ، تصدر عنها الأفعال بسهولة ويسر ، من غير حاجة إلى فكر وروية . فإذا كانت هذه الأفعال محمودة شرعًا وعقلا سُميت خُلقا حسنا، وإن كانت قبيحة مذمومة سميت خلقًا سيئًا.
وقال القرطبي في المفهم: الأخلاق أوصاف الإنسان التي يعمل بها غيره ، وهي محمودة ومذمومة ، فالمحمودة على الإجمال أن تكون مع غيرك على نفسك ، فتنصف منها ولا تنصف لها، وعلى التفصيل العفو والحلم والجود والصبر وتحمل الأذى والرحمة والشفقة وقضاء الحوائج والتوادد ولين الجانب ، ونحو ذلك والمذموم منها ضد ذلك.
وقال بعضهم : حسن الخلق هو: حالة نفسية تبعث على حسن معاشرة الناس، ومجاملتهم بالبشاشة، و طيب القول، ولطف المداراة.
وقيل: هو أن تلين جناحك، وتطيب كلامك، وتلقى أخاك بوجه طليق.
وعلى العموم فإن حسن الخلق ملاك الفضائل ونظام عقدها، ومحور فلكها، وأكثرها إعدادًا وتأهيلاً لكسب المحامد والأمجاد، ونيل المحبة بين الناس والاعتداد. ومهما حصَّل الإنسان من الفضائل والخصائص التي تؤهله كفاءته لبلوغها، ونيل أهدافها، كالعلم والأريحية والشجاعة ونحوها من الخلال الكريمة. بيد أن جميع تلك القيم والفضائل، لا تكون مدعاة للإعجاب والإكبار وسمو المنزلة، ورفعة الشأن، إلا إذا اقترنت بحسن الخلق، وازدانت بجماله الزاهر، ونوره الوضاء الباهر، فإذا ما تجردت عنه فقدت قيمتها الأصيلة، وغدت صورًا شوهاء تثير السأم والتذمر.
ولحسن الخلق في الإسلام مكانة خاصة ، بل إن النبي صلى الله عليه وآله وسلم لخص رسالة الإسلام بأنها تتميم مكارم الأخلاق كما في الحديث : " إنما بعثت لأتمم صالح الأخلاق" (رواه أحمد وصححه ابن عبد البر) . وآيات القرآن الكريم وأحاديث النبي الأمين صلى الله عليه وسلم تنضح بالأمر بحسن الخلق وتعظيم شأن أهله، وأنهم أكمل الناس إيمانا ، وأقربهم وأحبهم إلى الله ورسوله ، وأن ثوابهم في الدنيا عظيم وفي الآخرة أعظم وأكبر وأكرم.
قال النبي صلى الله عليه وسلم : أكمل المؤمنين إيمانا أحسنهم خلقا" رواه الترمذي وحسنه.
وقال عليه الصلاة والسلام : " إن من أحبكم إلي وأقربكم مني مجلسا يوم القيامة أحاسنكم أخلاقا ، الموطؤون أكنافا ، الذين يألفون ويؤلفون"
وكفى بحسن الخلق شرفا وفضلا، أن الله عز وجل لم يبعث رسله وأنبياءه للناس إلا بعد أن حلاهم بهذه السجية الكريمة، وزانهم بها، فهي رمز فضائلهم، وعنوان شخصياتهم.
ولقد كان سيد المرسلين (صلى الله عليه وآله وسلم ) المثل الأعلى في حسن الخلق، وغيره من كرائم الفضائل والخلال. فقد كان أجود الناس كفّا، وأجرأ الناس صدرًا، وأصدق الناس لهجة، وأوفاهم ذمة، وألينهم عريكة، وأكرمهم عشرة، من رآه بديهة هابة، ومن خالطه فعرفه أحبه ، وكما وصفته الصادقة البرَّة أمُ المؤمنين خديجة رضي الله عنها قالت : "إنك لتصل الرحم، وتحمل الكلَّ ، وتكسب المعدوم ، وتعين على نوائب الحق " ، وحسبك أن تذكر ما أصابه من قريش، فبعد أن تألبت عليه، وجرعته ألوان الغصص، حتى اضطرته إلى مغادرة أهله وبلده، فلما نصره الله عليهم، وأظفره بهم، لم يشكـّوا أنه سيثأر منهم، وينكـّل بهم، فما زاد أن قال: ما تظنون أني فاعل بكم ؟ قالوا: خيرًا، أخٌ كريم وابن أخٍ كريم. فقال: أقول كما قال أخي يوسف: لا تثريب عليكم اليوم، اذهبوا فأنتم الطلقاء.
وبمثل هذه الأخلاق استطاع أن يملك القلوب والعقول، واستحق بذلك ثناء الله تعالى عليه بقوله عز من قائل: ((وإنك لعلى خلق عظيم)).
لقد تمثل الأخلاق فزانها حتى أصبح خلقه القرآن وصار قرآنا يمشي بين الناس ، ثم أمر أصحابه أن يتزينوا بصالحها ويتمسكوا بأحسنها : فعن أبي الدرداء رضي الله عنه قال : قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : " ما من شيء يوضع في الميزان أثقلُ من حسن الخلق، وإن صاحب حسن الخلق ليبلُغُ به درجة صاحب الصوم والصلاة "
وعن عبد الله بن عمرو رضي الله عنهما قال : قال معاذ : " يا رسول الله أوصني ، فقال صلى الله عليه وسلم : " استقم وليحسنُنْ خُلقك للناس ".
وعن أبي ذر رضي الله عنه قال : قال لي رسول الله صلى الله عليه وسلم : اتق الله حيثما كنت، وأتبع السيئة الحسنة تمحها، وخالق الناس بخلق حسن .
وكان حسن الخلق مطلبا نبويا يدعو ربه أن يجمله به ويديمه عليه فكان من دعائه عليه الصلاة والسلام : " اللهم كما حسنت خلقي فحسن خلقي " (أحمد وصححه ابن حبان) ، وكان يقول: " واهدني لأحسن الأخلاق لا يهدي لأحسنها إلا أنت واصرف عني سيئها لا يصرف عني سيئها إلا أنت" (رواه مسلم).
لقد صار حسن الخلق مطلبا ملحا للأمة تعود به إلى محاسن الإسلام ، وتظهر به مكارم أخلاقه ، وتسترجع به سالف عزها وسابق مجدها، فقد ملك المسلمون في قرونهم الأولى ـ قرون الخير أعلى مستوى من التربية الأخلاقية ، وكان الناس يدخلون في دين الله أفواجا لما يرون من حسن المعاملة ، وجميل الأخلاق ، و حين بدأ الانحراف عن هذا المنهج القويم وساءت أخلاق الناس ؛ فُقدت القدوة وضاعت القيم ، وتبدلت المفاهيم ، ولقد صدق الإمام مالك ـ رحمه الله ـ حين قال : ( ولن يصلح آخر هذه الأمة إلا بما صلح به أولها).
مكارم الأخلاق في أشعار العرب
يقال إن لكل شيء نصيبا من اسمه ، وهذا دافع لمعرفة العلاقة بين الآداب والأدب كقيمة خلقية ، ولقد ورد أن الآداب هي: ثروة الأمم الفكرية والحضارية التي تصنع مجتمعًا بشريّا تسوده قيم الخلق والأدب والخير والحق ؛ لذا يحسن سرد أهم ما سطره الشعراء في تناولهم للقيمة الحقيقية للأخلاق في حياتنا . وما من شك أن هزيمتنا السياسية الفاجعة اليوم ، بالإضافة لتدهور مستوانا العلمي والفكري والحضاري .. هي في حقيقتها أزمة خلق وأدب ، أزمة القيم التي بات مجتمعنا الإسلامي يفتقدها بشده في الوقت الراهن ، ربما لأننا أقمنا هذا الحاجز الضخم بين الدين والدنيا . ويمكن أن نفهم هذا المعنى الحقيقي من خلال قول شوقي رحمه الله :
فإنما الأمم الأخلاق ما بقيت ... فإن همُ ذهبت أخلاقهم ذهبوا
حقاً ، فإن هم ذهبت أخلاقهم ذهبوا وذبحوا وهزموا شر هزيمة . ولنتأمل قول الرسول الكريم صلى الله عليه وسلم : " إنما بعثت لأتمم صالح الأخلاق "، وثناء الله تبارك وتعالى على نبيه أعظم الثناء بقوله: "وإنك لعلى خلق عظيم".
فأما عن أهم ما أنتجته قرائح الشعراء ، فسنتخير منها بعض الأبيات التي تدل على مدى أهمية الأخلاق عند القوم وفي حياة الأمم .
فهذا صردر يؤكد على أن الحُسن يقاس بالخلق أولاً فيقول :
شمائل وبهجة موموقة ... والحسن بالأخلاق ثم الخِلَق
كما لا ننسى قول الشاعر :
فأدب النفس واستكمل فضائلها ... فأنت بالنفس لا بالجسم إنسان
أما صفي الدين الحلي فيزيد على ما تقدم : أن المرء إذا لم يقم منزلته الأدبية في المجتمع على الأخلاق ، كان بناؤه واهي الأساس ، فقال :
إذا عدم الفتى خلقا جميلا ... يسود به ، فلا خُـلق الجمال
ويلمح أبو العتاهية إلى أهمية مكانة الأخلاق في صون الشرف فينشدنا :
هي الأعراق بالأخلاق تنمو ... بقدر أصولها تزكو الفروع
ثم ياتي المعري ليعلن تفضيله للأخلاق على تيجان الملوك فجدير بنا أن نقول معه :
أُسَرٌ إن كنت محموداً على خلقٍ ... ولا أسر بأني الملك محمود
ما يصنع الرأس بالتيجان يعقدها ... وإنما هو بعد الموت جلمود
و بالرغم مما هو معروف عن تفاخر العرب بأنسابهم ، إلا أن بعضا من شعرائهم رأوا أن للأخلاق رابطة اجتماعية قد تفوق رابطة النسب ، فهذا البحتري يقول :
كم سري تقبل السرو منهم ... واشتباه الأخلاق عدوى وإلف
و ربما ذهب أبعد من هذا بقوله :
إذا تشاكلت الأخلاق و اقتربت ... دنت المسافة بين العجم و العرب
وهو تأكيد لقول رسول الله صلى الله عليه وسلم : "لا فضل لعربي على أعجمي إلا بالتقوى".
أما أبو تمام فتفوق صلة الأخلاق عنده صلة النسب في متانتها ؛ لذا فقد رثى غالبا الصفدي بأشد ما يرثي الأخ أخاه فقال :
قلت أخي، قالوا أخ من قرابة؟ ... فقلت نعـم .. إن الشكول أقارب
نسيبي في عزم ورأي ومذهب ... إذا باعدتنا في الأصول المناسب
والعجيب أن غالبية الشعراء ذهبوا ( وإن كان في هذا نظر ) على القول بغلبة الطبع على التطبع ، ومن ثم استحالة تغيير الخلق واكتساب أخلاق جديدة حميدة. و نورد في هذا الصدد قول ابي العتاهية الشهير:
كل امرئ متفرد بطباعه ... ليس امرؤ إلا على ما يطبع
كما أن العرب اعتبروا عامل الوراثة هو الأهم في تكوين الأخلاق ، واستدل أصحاب هذا القول بقول زهير بن أبي سلمى:
فما يك من خـير أتوه فإنما ... توارثه أباء أبائهم قبـل
وهل ينبت الخطي إلا وشيجة ... وتغرس إلا في منابتها النخل؟1
و قول التميمي :
أرى كل عـود نابتـا في ارومة ... أبى نسب العيدان أن يتغيرا
بنوا الصالحينَ الصالحونَ ومن يكن ... لآباء سوء يلقهم حيث ســيٌرا
و قول النجاشي :
خلائق فينا من أبينا وجدنا ... كذلك طيب الفرع ينمي على الأصل
أما النبي المصطفى صلى الله عليه وسلم الذى لا ينطق عن الهوى ، فيقول بإمكانية تغير الطباع واكتساب الأخلاق الفاضلة ، فيقول صلى الله عليه وسلم: " إنما العلم بالتعلم وإنما الحلم بالتحلم" . مما يعني إمكانية تغيير الطبع و السلوك .
و قد ورد على ألسنة الشعراء إمكانية اكتساب الخلق الحميد ؛ شريطة وجود القدوة الحسنة ، وأشاروا إلى أهمية عامل التربية والتأديب ، وأكدوا على ان الوازع الديني هو الوحيد القادرعلى إحداث تغير تام وتأثير ملموس في خلق الإنسان ، كما يدل على ذلك قول الحكم بن عبدل :
لم أجد عروة الخلائق إلا الـ ... دين ، لما اعتبرت ، و الحسبا
ولا ننسى قول الطائي :
فجاور كريما واقتدح من زناده ... وأسند إليه أن تطاول سلما
وورد للبحتري قول يؤكد فيه بأن الأخلاق تتأثر بالعشرة ، ففى مزاحه لأحد أقرانه يقول :
أنت أعديته بحب سعاد ... وكريم الأهواء يعدي الكريما
أما ابن التعاويذى ، فقد حذر من سوء القدوة الذى يؤدي إلى التطبع بأخلاق المقتدي به فأنشد بيته الشهير :
إذا كان رب البيت بالدف مولعا ... فشيمة أهل البيت كلهم الرقص
واختلف الشعراء في وسائل التأديب ، و لكنهم اتفقوا على أن الحر يكفي لتأديبه الترغيب والعتاب ، أما العبد فلا ينجع فيه إلا الترهيب ، فقد جاء في قول ابن دريد :
واللوم للحر مقيم ورادع ... والعبد لا يردعه إلا العصا
وقال بعضهم :
العبد يقرع بالعصا ... والحر تكفيه الإشارة
كما أجمع شعراء العرب على ضرورة التهذيب منذ الصغر و منه قول ابن قريع :
إذا المرء أعيته المروءة ناشئا ... فمطلبها - كهلا - عليه شديد
كما ورد فى الشعر العربى أنه يصعب على المرء إخفاء عيوبه ، ولزهير بن أبي سلمي بيت شهير يقول فيه :
ومهما تكن عند امرئ من خليقة ... وإن خالها تخفى على الناس تعلم
كثيرة هي القصائد التي تشيد بالقيم الخلقية ، وليس يتسع المجال هنا لحصرها ، ولكن إن فاتك فلا يفوتنك قول الإمام الشافعي في جهاده لنفسه من أجل أن تحظى بالخلق الطيب:
إذا سبني نذل تزايدت رفعـة ... وما العيب إلا أن أكون مساببه
ولو لم تكن نفسي علي عزيزة ... لمكنتها من كل نذل تحاربه
وقوله :
يخاطبني السفيه بكل قبح ... فأكره أن أكون له مجيبا
يزيد سفاهة فأزيد حلمـا ... كعود زاده الإحراق طيبا
ونختم بأحسن الكلام ، كلام المصطفى صلى الله عليه وسلم أو كما قال: " أكثر ما يثقل ميزان العبد يوم القيامة حسن الخلق" .و قوله: " أفضل الناس إيمانا، أحاسنهم أخلاقا ".
[میوانی بهڕێز تا نهبیت به ئهندام ناتوانیت بهستهر ببینیت]
لێره نیه
#19 2011-12-13 15:19:13
- خاوهنشكۆ
- ئـەنـدامی زێڕین
-
- شوێن: ژوورهكهى خۆم
- ڕێكهوتی به ئهندامبوون: 2011-10-08
- پهیامهكان: 485
Re: پێش داواکاریت سهردانی ئێره بکه بۆ بابهتی راپۆرتو انشاء و دارشتن
کورته باسێکی فهلهکی لهسهر کیشوهری ئاسیا:
له رۆژههڵاتهوه دهکهوێته سهر ئۆقیانووسی مهنگ ( هادی ) ژمارهیهکی زۆر دوورگهو نیوه دوورگهی ههیه وهکو ( ژاپۆن- لیپین- ئهندهلوسیا - تایوان - ...هتد ) له باکوورشهوه دهکهوێته سهر ئۆقیانووسی بهستهڵهکی باکوور ،له ڕۆژئاوا دا زنجیره چیاکانی ئۆراڵ له کیشوهری ئهوروپای جودا دهکاتهوه،رۆژههڵاتی دهریای ناوهراست و دهریای سوور وه رۆژئاوای دهریای عهرهبی له کیشوهری ئهفریقای جودا دهکاتهوه ،له باشووریشهوه دهکهوێته سهر ئۆقیانووسی هیندی و له هیندستان و پاکستان .. کیشوهرهکه له باشووردا دهکهوێته سهر هێڵی ( 10 )پله و لهباکوور ( 78) پله هێلهکانی پانی ، ههروهها له رۆژههڵات دهکهوێته نێوان ههردووو هێڵی درێژی ( 30 - 190 ) پله .ههر وهکو لای ههمووان ئاشکرایه کیشوهری ئاسیا له گشت کیشوهرهکانی تر گوهرهتره له رووی قهبارهوه که ( 44،8 ملێون کم2) ،ههر ئهم رووبهره فراوانهشیهتی بۆته هۆی جۆراو جۆری باری سروشتی ...
سیفهته گشتیهکانی کیشوهری ئاسیا :
1- کیشوهری ئاسیا له گشت کیشوهرهکانی تر گهوره تره ههمووشی دهکهوێته بهشی باکووری هێڵی یهکسانیهوه ، بهڵام دوورگهکانی باشوور وهک ( بورلینوم – سلیبس – سۆمهتره ) هێڵی یهکسانی به ناوهراستیان دا تێپهر دهکات ، ژمارهیهکی زۆریش له دوورگهکانی وهکو ( جاوه- تیموور- فلۆراس ) دهکهونه باشووری هێڵی یهکسانهوه .
2- له ههموو لایهکهوه دهگات به ناوچهکانی جیهان له رێگای ئۆقیانووس و دهیاکانهوه جگه له لای رۆژئاوای نهبێت که به رێگای چیاکانی ئۆراڵ به ئهوروپا دهگات که زۆربهی جوگرافی ناسان به بهربهستی سروشتی دانانێن..
3- له کیشوهری ئاسیا دا جیاوازیهکی زۆر گهوره ههیه له چری دانیشتوان دا که چری دانیشتوانی له ههموو ناوچيکانی تری زهوی زیاتره ، بهتایبهتیش له ناوچهکانی دۆڵی رووبارهکان دا وه له باشووری رۆژههڵاتی و ئهو ناوچانهی که ئاوێکی زۆرو خاکێکی بهپیتیان ههیه .
4- به کیشوهری ئاسیا دهڵێن کیشوهری پێچهوانهکان له رووی بارودۆخی سروشتی و ئادهمی یهوه . بهرزترین لوتکه چیای جیهان لهسهر زنجیره چیاکانی هیمالایهیه که لوتکهی ( ئهڤهرێسته ) وه تهخترین ناوچهی کیشوهرهکهش وهک چاڵاییهکانی ئوردن . له بارهی ئاووههواشهوه ساردترین ناوچهکانی جیهان کهوتۆته باکووری کیشوهرهکه لهگهڵ دهرکهوتنی ناوچهیهکی گهرم و باراناوی به درێژایی چوار وهرزی ساڵ وهکو ناوچهکانی هێڵی یهکسانی، ههروهها له رووی رووهکی سروشتیهوه له دارستانه چڕوپڕهکان بۆ ناوچهی ووشک و بێ رووهک.
5- له کیشوهری ئاسیا دا جیاوازیهکی زۆری شارستانیهتی مرۆڤایهتی بهدی دهکرێت. زیاتر له ههموو کیشوهرهکانی تری جیهان ئهمهش چ له بواری کۆمهڵایهتی و ئایینی و زمانهوانی بێت یان له بارهی سروشتی دا وهکو خاک یان له بارهی بهرزو نزمی رووی ههواوه بێت. له باشووری رۆژئاوای دا نهتهوهکانی وهکو ( کورد- عهرهب – تورک – فارس ) بهربڵاون لهگهڵ کهمایهتیهکانی تری وهکو ( ئهرمهن – ئهزهری ) ههروهها له هیندو پاکستان دا کۆمهڵه مرۆڤێکی تری جیاواز له رووی روخسارهوه وهکو ( بهنجانی – سیخ – بهنفالی - مهغۆلی ) له صین و رۆژههڵاتی ئاسیا دا بڵاون ،ههروهها له رووی ئایینشهوه جیاوازیهکی بهچاو ههیه وهکو ( ئایینی پیرۆزی ئیسلام ) که له ناوچهکانی باشووری رۆژههڵات و باشووری رۆژئاوای کیشوهرهکه نیشته جێن ، که ( 20% ) ژمارهی دانیشتوانی ئاسیا پێک دههێنن ههروهها له پاکستان و ئهندهلوسیا . وه ئایینی مووسیهکان له باشووری رۆژههڵاتی کیشوهرهکه بڵاوه، ههر یهک له (بۆرما – تایلهند – ژاپۆن – صین – کۆریای باکوورو باشوور ) ههروهها ئایینی مسیحی له ناوچهکانی رۆژئاوای باشووری کیشوهرهکه بڵاون .
ڕوالهتهکانی بهرزونزمی:
رووی زهوی کیشوهری ئاسیا روڵهتێکی جیاواز و جۆراوجۆری لێ دهردهکهوێت ئهمهش دهگهرێتهوه به فراوانی رووبهرهکهی لهلایهک وه مێژووی جیلۆجی کۆن لهلایهکی ترهوه، گرێ ی چیای بنچینهیی لێ دهردهکهوێت ، چهند زنجیره چیایهکی لێ جیادهبێتهوه ، ههرچهنده ئهو گهروانهی دهکهونه نێوان ئهم چیایانهوه لهگهڵ ئهوهی فراوانیان له چهند کیلۆمهترێک تێناپهرێت بهڵام لهگهڵ شاخهکان دا بوونهته هۆی دابرانی دهشتهکانی ناوهوه لهیهکتر ، وه بهرزاییهکانی جۆراوجۆرن وهکو زنجیره چیایه چهماوهییهکان و کێوو پارچه تاوێری کۆن وهکو نیمچه دوورگهی عهرهبی و بانی ( دکن ) و پارچهکانی تر له سیبریاو باکووری ئاسیا .
1- زنجیره چیاکان :
چهند زنجیره چیایهکی چهماوه کیشوهری ئاسیا له گرێی چیاکان جیادهکهنهوهو بانهچهماوهییهکان چهماوهی نوێ دهکهنه نێوان خۆیانهوه ،گرێی ئهرمینا له رۆژههڵاتی تورکیا وه زنجیره چیای ( بۆنتسی ) لێ جیادهبێتهوه بهرهو رۆژئاوا درێژ دهبێتهوه به درێژایی دهریای رهش له باکووری تورکیا ، وه زنجیره چیاکانی ( طورۆس ) به درێژایی کهنارهکانی دهریای ناوهراست درێژ دهبنهوه له باشووری تورکیا چیاکانی عێراق و شامی لێ جیا دهبنهوه .
بانی ئهنادۆڵ که دهکهوێته نێوان ههردوو زنجیرهکهوه ، زنجیرهی چیاکانی ( یۆرزش ) لێی جیادهبێتهوه بهرهو رۆژههڵات ، ههروهها چیاکانی ( هیندکۆش ) له گرێی ئهرمینا جیادهبێتهوه .
وه زنجیره چیاکانی ( قهوقاز )له باکوری هاوتهریبێتی ، بهڵام زنجیره چیاکانی ( زاگرۆس- کوردستان ) له رۆژئاواو له باشوور دادرێژدهبنهوه و بانی ئێران دهکهوێته نێوانیان وه ئهم زنجیره چیایانه به گشتی له باکووری رۆژئاوای و باشووری دا بهیهک دهگهن.
گرێی ( بامیر ) زۆر جار پێی دهگوترێت ( صقف العالم ) که بهرزاییهکهی ( 12000 پێیه ) له رۆژههڵاتی گرێکه ( 14 ) زنجیره چیای سهرهکی لێ جیادهبێتهوه وهکو ( هیمالایه - کراکۆرم- کۆنلی - تاین - ...هتد ) له باکوورهوه درێژ دهبێتهوه وهسنوری دهرهوهی بانی ( تبت) ی بهناوبانگ پێک دههێنێت.
له رۆژههڵاتی بانی ( تبت ) گرێی چیای سێیهم دهردهکهوێت لهو شوێنهوه که چیاکانی ( هیمالایه و کۆنلن ) لێ نزیک دهبێتهوه، وه چهند بهشێک له چیاکانی ( هیمالایه ) بهرهو باشووری رۆژههڵاتی ئاسیا درێژ دهبێتهوه له دوورگهکانی هیندی رۆژههڵات دا دهبینرێت وه بهشێکی تری بهرهو رۆژههڵات درێژ دهبنهوه و بهشێکی تری له باشووری صین دهبینرێت ، وه بهرهو باکووری رۆژههڵات درێژ دهبنهوه..
[میوانی بهڕێز تا نهبیت به ئهندام ناتوانیت بهستهر ببینیت]
لێره نیه
#20 2011-12-13 15:19:53
- خاوهنشكۆ
- ئـەنـدامی زێڕین
-
- شوێن: ژوورهكهى خۆم
- ڕێكهوتی به ئهندامبوون: 2011-10-08
- پهیامهكان: 485
Re: پێش داواکاریت سهردانی ئێره بکه بۆ بابهتی راپۆرتو انشاء و دارشتن
نهخۆشی ئایدز
نهخۆشی ئایدز بۆ یهكهمین جار لهساڵی 1981 لهنێو نێربازانی كالیفۆرنیادا بهدی كرا، ئهو كاته كهس پێی وانهبوو ئهم نهخۆشییه لهماوهی كورتی 30ساڵدا دهبێ بهیهكێ لهكارهساته گهوره جیهانییهكان، نهخۆشی ئایدز لهم ماوهیهدا هۆكاری لهناوچوونی زیاتر له 25ملیۆن كهسو چوارهمین هۆكاری مردن لهدنیادا بووه.
بهپێی راپۆرتی unaids/who لهساڵی 2005دا زیاتر له پێنج ملیۆن كهسی دیكه تووشی ڤایرۆسیhiv بوون، 30ملیۆنو دوو سهد ههزار كهس لهم نهخۆشانه خهڵكی خوارووی بیابانی ئهفریقان، 700ههزار كهس لهم كۆمهڵهیه منداڵانی ژێر 15ساڵن، ئێستا ژمارهی نهخۆشهكانی گیرۆدهی ئایدز، گهیشتوهته چوار ملیۆنو 300ههزار كهس كه لهم ژمارهیه 2ملیۆنو 300ههزار كهس منداڵانی خوار تهمهنی 15ساڵن.
ژمارهی گیرۆدهبوانی نهخۆشی ئایدز لهساڵی 1955دا زیاتر له 19.9ملیۆن كهس بوو، لهماوهیهكی كهمتر له 10ساڵدا ئهم ژمارهیه بووبه دووبهرامبهر، زۆرترین گیرۆدهبووانی ئهم نهخۆشییه دوو لهسێ ئهوانهن لهخوارووی بیابانی ئهفریقیا دهژین، باشوورو باشووری رۆژههڵاتی ئاسیا به 7.4ملیۆن نهخۆشهوه بهدووهم ناوچه لهباری ژمارهی زۆری گیرۆدهبوانهوه دادهنرێت، لهساڵی 2005دا نزیكهی 2.4 ملیۆن كهس لهخوارووی بیابانی ئهفریقا، 400ههزار كهس لهباشووری رۆژههڵاتی ئاسیا، 18ههزار كهس لهوڵاته یهكگرتووهكانی ئهمریكاو 12ههزار كهسیش له ئهوروپا بههۆی ئایدزهوه گیانیان لهدهستداوه، لهسهریهك زیاتر له 3ملیۆنو 100ههزار كهس بوون به قوربانی ئایدز كه 570ههزار كهسی ئهوان منداڵانی خوار تهمهنی 15ساڵ بوون
سهرچاوه: ئاژانسی دهنگو باس
هەروەک لە پێشەکى ئەو راپۆرتەدا هاتووە کە لە 17/11/2007 دەرچووە، بە پێى یاسا پێویستە لەسەر وەزارەتى دەرەوەى ئەمریکا ساڵانە راپۆرتێک بۆ کۆنگرێس بەرزبکاتەوە لە بارەى ئەو هەوڵانەى کە لە لایەن حکومەتە بیانییەکانەوە ئەنجام دەدرێن بۆ لەناوبردنى هەموو شێوەکانى بازریکردن بە مرۆڤ، ئەم راپۆرتەى ئێستاش شەشەمین راپۆرتى ساڵانەیە کە لەبارەى بازریکردن بەمرۆڤەوە بەرزبکرێتەوە.
مەبەست لەم راپۆرتە هەروەک لە پێشەکییەکەیدا ئاماژەى بۆکردووە بەرزکردنەوەى ئاستى هوشیارى جیهانی و تیشک خستنە سەر ئەو هەوڵانەیە کە بەمەبەستى قەڵاچۆکردنى بازریکردن بەمرۆڤ دەگیرێنەبەر، هەروەها بۆ ئەوەشە کە حکومەتە بیانییەکان هانبدرێن تا رێوشوێنى کارا بگرنە بەر بۆ رووبەڕوو بونەوەى هەموو شێوەکانى بازریکردن بەمرۆڤ. بەپێى یاساى پاراستنى قوربانیانى بازریپێکردن کە لە ساڵى 2000 لە ئەمریکا هەموارکراوە ئامانج لە قەڵاچۆکردنى بازریکردن بە مرۆڤ سزادانى بازرەکان و پاراستنى قوربانیان و قەدەغەکردنى بازریپێکردنە.هەروەک لە پێشەکى راپۆرتەکەدا هاتووە مەبەستى سەرەکى حکومەتى ئەمریکا لە ئامادەکردنى ئەو راپۆرتە رزگارکردنى ئەو کەسانەیە کە لە هەلومەرجێکى نزیک لە کۆیلایەتییدا ژیان بەسەردەبەن. هەروەک ئاشکرایە بازریکردن بە مرۆڤ مەترسییەکى هەمەلایەنە و خەڵک بێبەش دەکات لە ماف و ئازادییەکانیان و مەترسى تەندروستیش لە سەراپاى جیهاندا زێتر دەکا وهەروەها زەمینەى گەشەکردنى تاوانى رێکخراویش خۆشتردەکات. بازریکردن بە مرۆڤ کاریگەریەکى وێرانکارانەى هەیە بەسەر قوربانییەکان و زۆرجاران دووچارى ئازارى جەستەیى و دەروونى و لاقە و هەڕەشەکردن لە خۆیان و کەسوکاریان و دزینى کەلوپەل و بەڵگەنامەکانیان و تەنانەت مردنیش دەبنەوە.
کورتەیەک لەو زانیارى و داتایانەى لە نێو راپۆرتەکەدا هاتوون :
1- بەپێى مەزەندەى رێکخراوى کارى نێودەوڵەتى (ilo) نزیکەى 12.3 ملیۆن کەس لە هەلومەرجى زۆرەملێیانە یان سوخرەکاریدا کاردەکەن یا بەکویلەکراوى سێکسین یاخود منداڵن و بەزۆرکاریان پێدەکەن، بەڵام بە گوێرەى هەندێ سەرچاوەى دیکە مەزەندەدەکرێ ئەم ژمارەیە لە 4 تا 27 ملیۆن مرۆڤ بگرێتەوە.
2- بەپێى لێکوڵینەوەیەک کە لەژێرچاودێرى حکومەتى ئەمریکادا ئەنجامدراوە و لە ساڵى 2006 کۆتایى هاتووە، ئاماژە بەوەدەکات کە هەر ساڵێک نزیکەى 800.000 کەس لە رێگەى سنوورەکانەوە بازریان پێدەکرێت، جگە لەوانەى لە نێو سنوورى وڵاتەکانیان بازریان پێدەکرێت و 80% ئەو قوربانیانەى لە دەرەوەى وڵاتن ژن و کچن و نزیکەى 50% یشیان ناکامن.زۆرینەى قوربانییەکان ئەو ئافرەتانەن کە بازرى سێکسیان پێدەکرێت.
3- بەسەربازکردنى منداڵ یەکێ لەو دیاردە هەرە دەگمەن و دڵڕەقانەیە لە بوارى بازریکردن بە مرۆڤ دا کە راپۆرتەکە ئاماژەى بۆ کردووە و دەڵێ:بەشێوەیەکى ناڕەوا و بەزۆر یا تەزویر یان زۆرەملێیانە منداڵان ناچاردەکرێن بە سەربازى و وەکو کوێلەى سێکس رەفتاریان لەگەڵدا دەکرێت بە تایبەتیش لەو ناوچانەى ململانێى چەکداریان تێدا هەیە. ئەو جۆرە رەفتارە ناڕەوایانە لە لایەن هێزەکانى حکومەت یا رێکخراوى نیمچەحکومى یان لە لایەن گرووپە چەکدارەکانەوە پێِڕەودەکرێن. بە پێى مەزەندەى یونیسیف ئێستاکە پتر لە 300.000 منداڵ لە ژێرەوەى 18 ساڵیدا، لە 30 ململانێى چەکدارى لە جیهاندا بەکاردەهێنرێن، لە کاتێکدا زۆربەیان تەمەنیان لە نێوان 15تا 18 ساڵیدایە و هەندێکیشیان تەمەنیان لە نێوان 7تا8 ساڵیدایە.هەندێ لەو منداڵانە دەڕفێنرێن تاوەکو وەک جەنگاوەر بەکاریان بهێنن، هەندێکى دیکەشیان بەشێوەیەکى ناشەرعى ناچاردەکرێن تا وەکو بارهەڵگر یا چێشت لێنەر یا خزمەتکار یا پەیامنێر یا سیخوڕ کاربکەن.
4- ساڵانە پتر لە 2 ملیۆن منداڵ لە سەرتاسەرى جیهاندا لە بازرى سێکسى بازریدا بەکاردەهێنرێن سەربارى ئەوەى کە سەرجەم بەڵگەنامە و پرتۆکۆلە نێودەوڵەتییەکان بەکارهێنانى منداڵ بۆ بازریکردنى سێکسى بە تاوان دادەنێن.
5- لێکۆڵینەوەکان بەدیارى دەخەن کە توندوتیژى و بەدرەفتارى دوو کۆڵەگەى بازریکردنى لەشفرۆشین. بە پێى یەکێک لەو لێکۆڵینەوانەى لە ساڵى 2006دا بۆ ژنان ئەنجامدراوە بەدیاردەکەوێت کە ئەو ژنانەى بەمەبەستى لەشفرۆشى بازریان پێکراوەو رەوانەى یەکێتى ئەوروپادا کراون رێژەى 95% یان قوربانیانى توندوتیژى و ناچارى سێکسى زۆرەملێیانەکراون و پتر لە 60% یشیان باسیان لە هیلاکى و ئاسەوارى نارەحەتى دەروونى و کێشەکانى دەزگاى هەرسکردن و پشت ئێشەو نەخۆشى ژنانەیان کردووە.یەکێ لەو لێکۆڵینەوانەى لە ساڵى 2001دا ئەنجامدراوە بەدیاریخستووە کە رێژەى 86% ى ئەو ژنانەى لە نێو وڵاتەکانى خۆیان بازرى سێکسیان پێکراوە و رێژەى 85% لەوانەى لە رێگەى سنوورە نێودەوڵەتییەکانەوە بازریان پێکراوە دووچارى بارگرژى هاتوون.
6- نزیکەى 42 ملیۆن کەس لە سەرتاسەرى جیهاندا هەڵگرى ڤایرۆسى ئایدزن و بازریکردن بە مرۆڤ رۆڵێکى کاریگەرى هەیە لە بڵاوکردنەوەى ئەو ڤایرۆسەدا. راپۆرتى ساڵى 2005 ى نەتەوەیەکگرتووەکان لە بارەى ئایدز دەڵێ:" پەتاى ئایدز لە ئاسیادا لەوێوە سەرچاوە دەگرێ و تەشەنەدەکات کە ماددەى سڕکەر لە رێگەى سرنج بەکاردەهێنرێت و سێکسى بازریش لەوێدا بەربڵاوە". کەواتە لەشفرۆشى و بازریکردن بە سێکس دوو هۆکارى بەشدارن لە بڵاوبوونەوەى پەتاى ئایدز.لە سەر ئاستى جیهانیشدا ئەو ژنانەى لەشفرۆشى دەکەن یان ئەوانەى لە پێناوى سێکسدا بازریان پێکراوە رێژەیەکى زۆریان دووچارى تووشبوون بە ڤایروسى ئایدز دەبنەوە. بۆنموونە رێژەى تووشبوون بە ئایدز لە نێو ئەو ژنانەى لە شفرۆشى دەکەن لە (نیپال) دەگاتە 20%، لە باشوورى ئەفریقیا رێژەیان دەگاتە 70.4%، سەربارى ئەمەش بەپێى کۆنگرەى جیهانى بەرهەڵستکار بە سێکسى بازرى لە نێو منداڵاندا ئاشکرابووە کە لە باشوورى خۆرهەڵاتى ئاسیادا رێژەى نێوان 50 تاکو 90% ئەو منداڵانەى لە ماڵەکانى لەشفرۆشى دەربازکراون تووشى ڤایرۆسى ئایدز هاتوون.
هۆکارەکانى بازریکردن بە مرۆڤ
بەپێى ئەو راپۆرتە هۆکارەکانى ئەم دیاردەیە زۆرن لەوانەش: هەژارى، گەڕان بەدواى ئاستێکى بەرزترى بژێوى لە وڵاتانى دیکە ، کەمى دەرفەتى کار و دامەزراندن، گەندەڵى گشتى و تایبەت، تاوانى رێکخراو، توندوتیژى لە دژى ژنان و منداڵاندا، نائارامى سیاسى و ململانێى چەکدارى، دابڕانى منداڵ لە قوتابخانە.یەکێ لەو هۆکارە رەمەکیانەى بازریکردن بەمرۆڤ لە نێوان سنوورە نێودەوڵەتییەکان بە جیهانى بوونى بازاڕەکان و هێزەکانى کارە.
بۆ نموونە پارساڵ :
- کۆمەلێک کچى تازەپێگەیشتوو بەمەبەستى بەکارهێنانى سێکسى لە زمبابۆى گوێزراونەتە ئایسلاندا.
- چەندین منداڵى ڤیتنامى بە شێوەیەکى زۆرەملێیانە گوێزراونەتەوە بەریتانیا بەمەبەستى بازریکردن بە ماددە سڕکەرەکان .
- چەندین ئافرەتى چینى بە مەبەستى بەکارهێنانى سێکسى گوێزرراونەتەوە ئەفغانستان .
- چەندین قوتابى روسى بە مەبەستى کارى زۆرەملێ و فرۆشتنى مۆتا گوێزراونەتەوە ئەمریکا.
[میوانی بهڕێز تا نهبیت به ئهندام ناتوانیت بهستهر ببینیت]
لێره نیه
#21 2011-12-13 15:20:32
- خاوهنشكۆ
- ئـەنـدامی زێڕین
-
- شوێن: ژوورهكهى خۆم
- ڕێكهوتی به ئهندامبوون: 2011-10-08
- پهیامهكان: 485
Re: پێش داواکاریت سهردانی ئێره بکه بۆ بابهتی راپۆرتو انشاء و دارشتن
(نهخۆشی شهکره)
نهخۆشیی شهكره: بریتیه له بهرزبونهوهی ئاستی ڕێژهی شهكر بۆ سهرووی ڕێژهی سروشتیی له خوێندا و له ئهنجامی كهمیی یا نهبوونی دهردانی هۆڕمۆنی ئینسۆلین له خوێندا ڕوودهدات.
هۆڕمۆنی ئینسۆلین: یهكێكه لهو هۆڕمۆنانهی كه له خانهكانی بێتای پهنكریاسهوه دهردهدرێت و یهكێكه لهو هۆڕمۆنانهی كه كاری ڕێكخستنی زیندهپاڵ (مێتابۆلیزم)ی خۆراك لهناو لهشی مرۆڤدا دهكات و ئاستی سروشتیی و هاوسهنگیی ڕێژهی شهكر و چهوریی لهناو خوێندا ڕادهگرێت.
هۆكاری بۆماوهیی، ههوكردنی ڤایرۆسیی و تێكچوون له سیستمی بهرگریی لهش فاكتهرن بۆ تووشبوون بهنهخۆشیی شهكره.
جۆرهكانی نهخۆشیی شهكره: بهشێوهیهكی گشتی دوو جۆری سهرهكیین:
* هێندێك جۆری تری نهخۆشیی شهكره ههن وهكو: نهخۆشیی شهكره له ژنی دووگیاندا و نهخۆشیی شهكرهی منداڵ.
* هۆكاره یارمهتیدهرهكانی تووشبوون به نهخۆشیی شهكره: بوونی شهكره له مێژووی خێزاندا، قهڵهویی، تووشبون به نهخۆشیی شهكره لهئافرهتی دووگیاندا، بهرزهپهستانی خوێن و بهرزه چهوریی خوێن.
نیشانهكانی نهخۆشیی شهكره: بهشێوهیهكی گشتیی نیشانهكانی نهخۆشیی شهكره بهم جۆرهی خوارهوهیه:
1. ههستكردن به تینوێتی زۆر: جگه له وشكبوونی دهم و قوڕگ و ئاوخواردنهوهی زۆر نهخۆش زووزوو میز دهكات و بڕی میزهكهی زۆر دهبێت.
2. ههستكردن به بێتاقهتیی گشتی و هیلاكبوونی جهستهیی: پاش كاركردنێكی كهم و ههندێ جار له كاتی پشووشدا.
3. زۆر دابهزینی كێشی لهش بهبهردهوامی: ههرچهنده نهخۆش خۆی ئارهزووی خۆراكخواردنی زۆر دهبێت.
4. زوو زوو تووشبوون به نهخۆشیی: وهكو ههلاَمهت، ههوكردنی پێست و دومهڵ.
5. له دایكبوونی منداڵی قهباره گهوره: له ژنی دووگیانی به نهخۆشیی شهكره تووشبوو.
6. شهكرهی شاراوه: لهوانهیه لهئهنجامی ههندێك هۆكاری وهكو: ههوكردنی جۆراوجۆر، نهشتهرگهریی، شپرزهیی دهروونیی و سكپڕبوون شهكره له سهرهتادا شاراوهبێ و دهرنهكهوێ پاشان بۆ ماوهیهكی كورتخایهن دهربكهوێت.
7. هێندێك نیشانه پهیوهندیان به ئاكامه خراپهكانی نهخۆشیی شهكرهوه ههیه وهكو: تووشبونی تۆڕی چاو، ههوكردنی گورچیله، ڕهشبوونهوهی پهنجهی پێ و بێهۆشیی.
ئاكامه خراپهكانی نهخۆشیی شهكره (Complications):
نهخۆشیی شهكره ناسراوه بهوهی كه كاریگهریهكی خراپی بۆ بۆرییهكانی خوێنی لهش ههیه، لهبهر ئهوه زۆربهی ئۆرهكانی لهش لهوانهیه بهر ههڕهشهی نهخۆشیی شهكره بكهوێت و بهشێوهیهكی گشتی ئاكامه خراپهكانی
نهخۆشیی شهكره بریتیه لهمانهی خوارهوه:
1. كاریگهریی نهخۆشیی شهكره بۆ چاو:
- ههرچهنده ئێستا چارهسهری گونجاو ههیه بۆ ئهم گرفته بهڵام هۆكارێكی سهرهكییه بۆ لهدهستدانی بنین.
- نهخۆشیی شهكره خراپ كار دهكاتهسهر خوێنبهره وردهكانی چاو و دهبێتههۆی تووشبوونی تۆری چاو.
- نهخۆشییهكانی چاو بهترسناكترین ئاڵۆزییهكانی نهخۆشیی شهكره دادهنرێت و ڕێژهی تووشبوونی چاو له نهخۆشی شهكرهدا لهو كهسانهی كه تووشی نهخۆشی شهكره نهبوون زۆر بهرزتره.
- نهخۆشیی شهكره هۆكاری سهرهكییه بۆ تووشبوونی تۆڕی چاو كه دهبێتههۆی لهدهستدانی بینین، ئاوی سپیی چاو و
ههوكردنی چاو بۆیه پێویسته نهخۆش ڕێنماییهكانی پزیشك كه له خوارهوه روونكراونهتهوه جێبهجێ بكات:
* پێویسته به بهرنامه پشكنینی چاو بۆ زانینی كاریگهریی نهخۆشییهكه بكرێت.
* پێویسته ئاستی شهكری خوێن له سروشتییدا بپارێزرێت.
* كۆنترۆڵكردن و ڕێكخستنی بهرزهپهستانی خوێن له ئاستی سروشتییدا
* ڕێكخستنی ئاستی چهوریی خوێن له ڕێژهی ئاسایی خۆیدا.
* وازهێنان لهجگهرهكێشان ئهگهر نهخۆش جگهرهكێش بێت
* دووركهتنهوه بهپێی توانا له ههوكردنی چاو و چارهسهركردنی بهزووترین كات لهلایهن پزیشكی پسپۆڕی چاو.
* چارهسهركردنی بهپهلهی ئاوی سپی و تۆڕی چاو.
2. تهسكبوونهوهی بۆرییهكانی خوێنی دڵ: كه دهبێتههۆی تووشبوون به نهخۆشی سنگهدڕێ و جهڵتهی دڵ.
3. ههوكردنی گورچیلهو دهركهوتنی پڕۆتین له میزدا.
4. پهیدابوونی جهڵتهی مێشك: له ئهنجامی تهسكبوونهوهی بۆرییه خوێنهكانی مێشك.
5. زۆربوونی ترشهڵۆكیی خوێن و تهنی كیتۆن لهخوێن و میزدا: لهجۆری یهكهمی نهخۆشیی شهكرهدا زۆرتر دهردهكهوێت.
6. لههۆشخۆچوون (Coma).
7. دابهزینی ئاستی شهكری خوێن: دهبێته هۆی پهیدابوونی بێتاقهتیی و ئارهقكردنهوهی سارد و ههندێ جاریش پهركهم كه زۆرتر له جۆری یهكهمی شهكرهدا دهبینرێت كاتێك كه نهخۆش دهرزی ئینسۆلین وهردهگرێت و بڕی كهم خۆراك دهخوات.
ناسینهوهی نهخۆشی شهكره (Diagnosis):
1. دهركهوتنی نیشانهكان.
2. دهركهوتنی گلوكۆز و كیتۆن له میزدا: به ئاسایی گلوكۆز و كیتۆن له میزدا نابینرێن.
3. پشكنینی خوێن كه به سێ شێوه جێ بهجێ دهكرێت:
* پشكنینی ههڕهمهكی خوێن (Random Blood Sugar)
* پشكنینی ناشتای خوێن (Fasting Blood Sugar )
* تێستی توانای ههڵگرتنی گلوكۆز بهڕێگهی دهم (Oral Glucose Tolerance Test)
چارهسهركردنی نهخۆشیی شهكره:
ئامانج له چارهسهركردنی نهخۆشی شهكره، بریتیه له بهدیهێنانی زیندهپاڵی ئاسایی و سروشتی(Normal Metabolism) و بۆ ئهوهی نهخۆش بتوانێ بهتهواوهتی ژیانی ئاسایی خۆی بهسهر بهرێت و دوور بێت لهئاكامه خراپهكانی (Complications) نهخۆشیی شهكره.
ئهو فاكتهرانهی كه دهبنه هۆی زۆربوونی تینی شهكره و گیانلهدهستدان ئهمانهن:
1. درێژی ماوهی تووشبوون به نهخۆشی شهكره: ههر چهند ماوهی نهخۆشی شهكره درێژخایهن بێت و كۆنترۆڵ نهكرێت ئهوهنده ڕێژهی ترسناكیی بهرزدهبێتهوه.
2. ئهگهر نهخۆشیی شهكره له قۆناغی زووی تهمهندا ڕووبدات.
3. بهردهوام بهرزبوونهوهی ڕێژهی گلوكۆزی به هیمۆگڵۆبیولینهوه نووساو (HbA1c)
4. بهرزبوونهوهی بهرزهپهستانی خوێن.
5. نهخۆشیی گورچیله و بهرزبوونهوهی ڕێژهی پڕۆتین له میزدا (Proteinuria).
6. قهڵهویی
7. زۆربوونی ڕێژهی چهوریی خوێن (Hyperlipidemia)
ڕێگاكانی چارهسهركردنی نهخۆشیی شهكره: سێ ڕێگای سهرهكیی:
1 . ڕێكخستن و كۆنتڕۆڵكردنی خۆراكخواردن بهتهنها: نزیكهی 50% ی نهخۆشه تازه تووشبووهكان چارهسهر دهكات.
2. حهبی داگرتنی شهكره لهڕێگهی دهمهوه (Oral Hypoglycemic Drugs): نزیكهی (25 %)ی نهخۆشهكان پێویستیان بهحهبی داگرتنی شهكره ههیه.
3. دهرزی ئینسۆلین: نزیكهی (25 %)ی نهخۆشهكان پێویستییان بهبهكارهێنانی دهرزی ئینسۆلین ههیه.
گرنگترین خاڵ له چارهسهركردنی نهخۆشیی شهكرهدا: بریتیه له گۆڕینی ستایلی ژیانی نهخۆش تا لهگهڵ
بارودۆخی نهخۆشییهكهیدا بگونجێت وهكو:
1. وهرزشكردنی ڕیكوپێك (Regular Exercise).
2. چاودێریكردنی خواردهمهنی تهندروست.
3. كهمكردنهوهی خواردنهوهی ئهڵكهوڵ.
4. وازهێنان له جگهره كێشان.
ئامانجی چارهسهركردن بهخواردن:
1. نههێشتنی نیشانهكانی بهرزبوونهوهی ئاستی شهكر له خوێندا.
2. كهمكردنهوهی ئاستی ڕێژهی گلوكۆز لهخوێندا بهتهواوهتی و كهمكردنهوهی بهرزونزمی ڕێژهی گلوكۆز.
3. كهمكردنهوهی كێشی نهخۆش لهپێناو كهمكردنهوهی ئاستی بهرگریی ئینسۆلین.
4. دووركهوتنهوه له كهمبوونهوهی ڕێژهی گلوكۆز له خۆێندا له كاتی چارهسهركردن بهدهرزی ئینسۆلین و حهبی داگرتنی شهكره.
5. دووركهوتنهوه له زۆربوونی كێشی نهخۆش له كاتی چارهسهركردن به ئینسۆلین و حهبی داگرتنی شهكره.
6. دووركهوتنهوه لهو خواردهمهنییانهی كهدهبنههۆی تهسكبوونهوهی بۆرییهكانی خوێن كه دهبێتههۆی زۆربوونی ئاكامه خراپهكانی نهخۆشی شهكره.
بنهماكانی خواردنی تهندروست بۆ كهسانی تووشبوو به نهخۆشی شهكره:
1. خواردنی نهخۆشی شهكره پێویسته له ههموو توخمهخۆراكییهكان پێك هاتبێت.
2. پێویسته خواردن لهگهڵ دۆز (بڕ)ی دهرمان و چالاكیی ڕۆژانهی نهخۆش هاوسهنگ بێت.
3. پێویسته بڕی ژهمهكان سنوردار بێت له پێناو قهدهغهكردنی بهرزبوونهوهی ئاستی ڕێژهی شهكری پاش خواردن.
4. پێویسته خواردن هۆكاری یارمهتیدهربێت بۆ گهیشتن یان پاراستنی كێشی لهش بهشێوهیهكی نموونهیی.
5. پێویسته جۆری خواردن ڕێگر بێت له تووشبوون به نهخۆشییهكانی دڵ، گورچیله و بهرزهپهستانی خوێن.
توخمهكانی خواردنی كهسی تووشبوو بهنهخۆشیی شهكره:
1. پێویسته خواردنی كهسی تووشبوو به نهخۆشیی شهكره ههموو جۆره پێكهاته سهرهكییهكانی خواردنی تێدابێت واته شیرهمهنی، چهوریی و پڕۆتین و سهرهڕای ئهمانهش پڕبێت له ڤیتامین و خوێی كانزایی و فایبهر.
2. ئامۆژگاریی كهسی تووشبوو به نهخۆشیی شهكره دهكرێت بهدابهشكردنی بڕی وزهی گهرمیی ڕۆژانه (چهندایهتی خواردنی ڕۆژانه) بهسهر سێ ژهمی سهرهكییدا و چقهند ژهمێكی سووك له نێوانیاندا.
3. ڕۆڵی پسپۆڕی خواردن نابێت لهبیر بكرێت له یارمهتیدانی نهخۆش بۆ ئامادهكردنی ژهمهكانی خواردن بهپێی ئارهزووهكانی نهخۆش و هاودهم بێت لهگهڵ باری تهندروستیی نهخۆشدا و له پاشاندا دیاریكردنی كارێگهریی ئهو ژهمه خواردنانه لهسهر ڕێژهی شهكری خوێن و جێبهجێكردنی پێویست.
[میوانی بهڕێز تا نهبیت به ئهندام ناتوانیت بهستهر ببینیت]
لێره نیه
#22 2011-12-13 15:20:58
- خاوهنشكۆ
- ئـەنـدامی زێڕین
-
- شوێن: ژوورهكهى خۆم
- ڕێكهوتی به ئهندامبوون: 2011-10-08
- پهیامهكان: 485
Re: پێش داواکاریت سهردانی ئێره بکه بۆ بابهتی راپۆرتو انشاء و دارشتن
له بيرجوونه وه:
زاناى ئه لمانى هيرمان ئينجهاوس(Ebbinghaus) له بيشه وه ى زانايانى ده روونناسى ئه زمار ئه كرى كه كرنكى داوه به ليكولينه وه ى كردارى له بيرجونه وه و كومه ليك تاقيكردنه وه ى له سه ر خوى و مناله كانى و كومه ليك خه لكى تر كرد ،هه روه ك تاقيكردنه وه ى وشه ى بي مانا كه بينى زور زوو له بيرجونه وه رووده دات له كاتى بروفه دا وه بوشى ده ركه وت كه له بيرجوونه وه هه ركيز ناكاته خالى سفر به لكو به هيليكى راست كه م ده كات به لام نابى به شفر له كه سى ئاسايدا.
وه كو بيناسه بو له بيرجوونه وه:........
مه به ست له بيرجوونه وه ئه وه يه كه له كاتى بيويست دا نه توانين ئه و زانيارى ز شتانه ى كه بيويستمانه بييانهينيته وه يادى خومان و كارو جالاكيه كانى خومانى بى جيبه جى بكه ين.
يان:
له بيرجوونه وه لايه نى خرابى بيرهاتنه وه يه يان سه رنه كه وتن له تواناى بيركه وتنه وه ى هه نديك له ئه زموونه كان كه بيشتر فيرى بووين.
تيوره كانى له بيرجوونه وه:.........
1-تيورى بشتكوى خستن و بووكانه وه(نظرية الاهمال والضمور):
ئه م تيوره به كونترين تيوره كانى له بيرجوونه وه داده نريت و له كه ل بوجونه كه ى ئيبنجاوس دا يه كده كريته وه كه له و برواي
ه دا بوو كه زانيارى و شته هه ست بيكراوه كانى ناو كوئه ندامى يادكردنه وه روز له دواى روز به بيى كات به ره و لاوازى و نه مان و بوكانه وه ده رون تا رادايه ك ئه م تيوره راستيه كه ى بيكاوه جونكه زانياريه كانى ئيمه كه وه رى ده كرين زوو زوو بيداويستى به بيداجونه وه و ده مه زه رد كردن هه يه تا له بير نه جنه وه ،له كه ل ئه وه ش دا هه ندى زانيارى هه يه كه فيرى ده بين و ماوه يه كى زور به كاريان ناهينين.
2-تيورى تيكه ل و بيكه ل بوون و ريكه كرتن(نظرية لاتداخل والتعطيل):
به بوجوونى لايه نكرنى ئه م تيوره مروف بويه شتى له بير ده جيته وه ،جونكه زانيارى كون و نوى تيكه ل به يه كتر ده بن و هه ردوكيان ده بن به به ربه ست و ريكر بو ئه وى تريان،له به ر ئه وه زانايان بيشنيارى ئه وه ده كه ن كه دوو بابه تى جوونيه ك به دواى يه ك دا نه خوينيرن تا تيكه ل بوون له نيوانيان روو نه دات.
3-تيورى كب و خه فه كردن(نظرية الكبت):
به بوجونى فرويد سه رجاوه و هوكارى سه ره كى له بيرجوونه وه خه فه و كب كردنى ئه و روداو كاره سات و وروزينه رانه يه كه به ئازارو ناخوشن و هه ست و سوزو كه رامه تى مروف بريندار ده كه ن ،واته له ريكه ى كب كردن و جه سباندنه وه ئه و رووداو به سه رهات و وروزينه رانه له بوارى هه ستيه وه بو بوارى نه ستى ده كه رينه وه و ئه و كه سه له و ئازارة ناخوشيه رزكار ده كه ن ،كه واته به بيى ئه م تيوره شتيك نييه به ناوى له بيرجونه وه به لكو بريتييه له دوورخستنه وه ى شته به ئازارو ناخوشه كان عه مباركردنيان له نه ستدا.
4-تيورى سرينه وه(نظرية الامحاء):
به بيى ئه م تيوره ئه كه ر مروف تووشى شتيك ببيت دواى ئه وه ى بارودوخيكى تايبه ى و نائاساى رووبدات ،ئه وا زور اه شته وه ركيراوه فيربووانه له بيرده جنه وه،
بارودوخه كانيش ئه مانه ن:
أ-ريكه كرتن له مزينى بروتين.
ب-روداة كاره ساتى ده رونى و جه سته يى.
ج-زيان كه ياندن به ميشك.
هوكاره كانى له بيرجوونه وه:........
1-كرنكى نه دان به بابه ته كه.
2-كرنكى نه دان به بيركه وتنه وه.
3-كرنكى نه دان به به يره و بروكرام.
4-كرنكى نه دان به وه رزش.
5-ترسان.
6-شله زان.
7-رارايى.
8-ماندبوون.
9-شيوازى خواردن.
بيرهاتنه وه
*بروفيسور دكتور فيصل محمد خيرالزراد :بيناسه ى كردووه به وه ى:
ئه و كرده هوشيه به رزه يه كه مروف ده توانيت به هويه وه خه زنى ئه نجامه كان و شوينه واره هه ستيه كان بكات له كه ل جيهانى ده ره وه له جوارجيوه ى زيانى روزانه ى دا له كاتى له دايك بوونيه وه تا كيان به خشينى،كه ئه مه ش يه كيكه له كرده هوشيه كان لاى مروف.
*بوروهلجارد:توانستيكه بو باراستن و كيرانه وه ى ئه زموونه كانى رابردوو يان توانايه بو بيرهاتنه وه.
*ريتشر:توانستى بونه وه ريكى زيندووه بو راست كردنه وه ى ره وشتى باش سود وه ركرتن له ئه زمموونى رابردوو به لام جياوازيه ك هه يه ئه وه يه بيرهاتنه وه ناتوانريت دابنيرت به وه ى توانايه كى ته نيايه و تاكه به لكو دائه نرى به زنجيره يه ك جالاكى زانينى.
*مايلكبست:بيرهاتنه وه توانايه بو به ستنه وه ى نيوان باراستن و كيرانه وه ى ئه زموون.
*هنتز:جالاكى بيركه وتنه وه يه كه به ستراوه به وشه ى بيرهاتنه وه وه زماره يه كى زوره له جالاكى و كردارى به يوه ندى داره بيكه وه.
*هزرو ئه وانى تر:
كرداريكى بيره وه رى يه هونراوه ته وه له سىَ كرداردا:
1-بولين كردنى زانيارى.
2-توانا بو هه لكرتن و عه مباركردنى زانياى.
3-توانا بو كيرانه وه و ناسينه وه و بانككردن.
*ياد وه كو هه موو ديارده يه كى ده روونى دوو رووى هه يه:
رووى ناوه وه كه به هه لهيجنان ئه خريته روو، له كه ل رووى ده ره وه كه ديارو ئاشكرايه.
وه كو يادكاريه كانمان كه له شيوه ى خه ياليكى كه ش دا دينه وه يادمان و ئه توانين بو كه سانى ترى باس بكه ين به لام ئه م باس كردنه به ياد هاتنه وه يه و ته نيا رووى ده ره وه بيرهاتنه وه يه.
*بيرهاتنه وه به سىَ فواغ دا تيبه ر ده بيت:
1-قوناغى وه ركرتن:وه ركرتنى زانيارييه كان له شيوه ى هيماو شفره دا.
2-قوناغى غه زن كردن:زانيارييه كان له شيوه ى شه بوله كاره باييه كان بيويستيان به ريكخستن و به هيما كردن هه يه.
3-قوناغى كيرانه وه (باراستن و عه مباركردن):كيرانه وه له وه ركرتن و غه زن كردن دا.
*جوره كانى بيركردنه وه:
به بيى ليكولينه وه تازه كان سىَ جور بيرهاتنه وه هه يه:
1-بيرهاتنه وه ى هه ستى (sensory memory):بو جه ند ساتيك زانيارييه كان هه لده كريت.
2-بيرهاتنه وه ى ماوه كورت(short term memory):زانيارييه كان بو ماوه يه كى كورت هه لده كريت.
3-بيرهاتنه وه ى دريز ماوه(long term memory):باريزكارى له بريكى زور له زانيارى ده كات ، له م ماوه يه دا كه مترين هاتنه ناوه وه قبول ده كات له ناو بيرهاتنه وه ى ماوه كورت كه هه ن وه له و زانياريانه ى كه بى كه لكن خوى رزكار ده كات بلانه نانيه كانى ده كريته وه له كه ل به دواداجونى رووداوه كان.
*زانايان بولينيان بو به شه كانى بيرهاتنه وه ى ماوه كورت و دريز داناوه كه ئه مانه يه:
1-بيرهاتنه وه ى بينينى.
2-بيرهاتنه وه ى بيستنى.
3-بيرهاتنه وه ى له به ركردن.
4-بيرهاتنه وه ى به رجه سته.
5-بيرهاتنه وه ى جووله ى .
6-بيرهاتنه وه ى ماناى وشه كان(كوكردنى بيته كان)
\
زانايان ئاموزكاريمان ده كه ن بو باش كردنى كردارى بيرهاتنه وه و رزكاربوون له له بيرجونه وه.
دوو جور هوكار هه ن بو ئه م مه به سته كه (خودى و بابه تى )ده كرنه وه:
يه كه م:خودى:
1.لايه نى رووحى.
2.ئاسووده يى ويزدان.
3.كاركردن بو دروست بوونى بالنه رى زانينى تازه و فيربوونى.
4.بروا به خوبوون.
5.وازنه هيان له بابه تيك بيش تينه كه شتن.
6.زماردنى زماره كان به بيجه وانه وه.
7.دووركه وتنه وه له قسه ى خراب و جنيو.
8.به ئاكايى و وريايى.
9.وازهينان له هه لجوونه خرابه كان وه ك ترس و تووره بوون و بيتاقه تى و هه لجوونى توند.
10.له كاتى خويندن دا سه ره تا بزانه به كشتى ئه و شته ى ئه يخوينيت يان فيرى ئه بيت جييه دواتر بجو ورده كاريه كانه وه.
دووه م:بابه تى:
1.بيداجونه وه و بيرخستنه وه ى ماوه يى به تيورى و براكتيكى.
2.به له نه كردن له بيرهاتنه وه دا.
3.له به ر نه كردنى بابه ته كه به يه ك روز.
4.ريكرى له جوونه ناوه وه ى فيربوون و ئه زموونه كانى تر.
5.مونولوج له سه ر بابه ته كه.
6.دابه ش كردنى بابه ته كان و دانانى بشوو له نيوان ماوه يه ك بو ماوه يه كى تر.
7.بشت به ستن به زياتر له يه ك هه ست.
8.دانانى ياده وه رى به بيى كات و شوين به جوريك كه له هه مان كات و شوين دا بيرتكه ويته وه.
9.واى دابنى خو ئاماده كردنت بو جارى كوتايه بيش تاقى كردنه وه.
ترسان له تاقيكردنه وه كان
ناكه يت به يادكردنه وه يه كى به رهه مهين تا فير نه بيت جون فير ئه بي.
[میوانی بهڕێز تا نهبیت به ئهندام ناتوانیت بهستهر ببینیت]
لێره نیه
#23 2011-12-13 15:21:34
- خاوهنشكۆ
- ئـەنـدامی زێڕین
-
- شوێن: ژوورهكهى خۆم
- ڕێكهوتی به ئهندامبوون: 2011-10-08
- پهیامهكان: 485
Re: پێش داواکاریت سهردانی ئێره بکه بۆ بابهتی راپۆرتو انشاء و دارشتن
ناوی راستی (سێر ئیسحاق نیوتن)
ه كه له نێوان سالانی 1624 بۆ 1727 به گوێرهی رۆژ ژمێری گریگۆری قهیسهری كه لهو سهردهمهدا بهكار هاتوه ژیاوه ، نیوتن بێلهوهی وهك زانایهكی بواری فیزیا ناسراوه زانیاریهكی باشی له كیمیاگهری و فهلسهفهشدا ههبوه، نیوتن ئهو كهسه بو كه بۆ یهكهم جار باسی له هێزی كێشكردنی گهردونی كردوه، به هۆی دۆزینهوهكهی ئهمهوه زانستێكی تر سهری ههڵدا ئهویش دینامیكیهتی كلاسیكی بوو له رێگهی یاساكانی جوڵهوه ، نیوتن له پێشهوهی ئهو زانایانهیه كه باسیان له جوڵهی زهوی و كۆمهڵه ئهستێرهكان كردوه، كه به هۆی چهند یاسایهكی سروشتیهوه بهرێوه دهچێت ، ناوبانگی نیوتن پهیوهندییهكی راستهو خۆی ههیه به شۆرشی زانستییهوه، به هۆی پێشكهش كردنی ئهو بیردۆزانهوهی كه بۆ چونهكانی زانا( كیبلهر) ی پشتراستكردوه سهبارهت به جوڵهی ئهستێرهكان ، ئهم زانا بهناوبانگه ههمیشه له ژیانی خۆیدا ههوڵی تهواوی داوه بۆ سهلماندنی بیردۆزهكانی به شێوهكی زانستیانه ، نیوتن یهكهم كهسبوه كه باسی له خوڵگهی كلك دارهكانكردوه وپێیوابوه خولگهی ئهم كلك دارانه هێلكهیی نییهو ، ههروهها یهكهم كهسیش بو بهتاقیكردنهوه سهلماندی كه تیشكی سپی تێكهڵهیهكه له كۆمهڵه تیشكێكی جیا پێكهاتوهو روناكیش له كۆمهڵه گهردیلهیهكی وورد پێكهاتوه .
نیوتن له وولستروب- ی سهر به ناوچهی (لینگ شنایر) له دایك بوهكه باوكی كۆچی دوایی كرد ئهم لهسكی دایكیدا بوه به سێ مانگ ، پاش ئهوهی نیوتن تهمهنی بوو به دوو ساڵ دایكی شویكردوه به پیاویكی ترو نیوتن_ی لای نهنكی به جێهێشت ، نیوتن سهرهتای ژیانی به كوله مهرگی و بهبی دایك و باوك بهسهر برد ، نهنكی ههوڵێكی زۆری دا بۆ پێگهیاندن و خستنه بهر خوێندنی ، له سالی 1661دا دواناوهندی تهواو كردو له شاری كامبێرگ له كۆلیجی (ترینیتی) وهرگیرا ، ئهو كۆلێجهی كه نیوتن دهستی به خوێندن كرد تیایدا لهسهر رێچكهی فهلسهفی ئهرستۆ دهیان خوێند ، بهلام نیوتن حهزی به لێكۆلیینهوهی فهیلهسوفهكانی ئهو سهردهمهی خۆی دهكرد وهكو دیكارت و گالیلۆ و كۆبرنیكۆس و كیبلهر . له ساڵی 1665 دا نیوتن دهستی به دارشتنی بیردۆزیك كرد كه له پاشه رۆژدا به زانستی (ماتماتیك) ناسرا ، پاش ئهوهی كه نیوتن بروانامهی زانكۆی به دهستهێنا لهو ساڵهدا نهخۆشی تاعون له ئهوروپا بلاوبوهوه كه بوه هۆی داخستنی زانكۆكه ، پاش به جێهێشتنی زانكۆ نیوتن بۆ ماوهی دوساڵ له ماڵهوه مایهوه و خۆی به لیكۆلینهوهی ( ماتماتیك وئاوێزهو یاسای كێشكردنی زهوییهوه ) سهرقاڵ كرد.
نیوتن بیست و پێنج ساڵی دوایی تهمهنی خۆی له دژیهتی كردنی (لیبنز)دا بهسهر برد كه یهكیك بوو له نهیارانی ئهو ، (لیبنز) ههمیشه نیوتنی به فێڵباز له قهڵهم دهدا ئهویش ههوڵی ئهوهی دهدا كه له رێگهی سهلماندنی بیردۆزهكانیهوه بهر پهرچی (لیبنز) بداتهوه ، له ساڵی 1670 بۆ سالی 1672 نیوتن لێكۆلیینهوهیهكی چڕو پڕی له سهر زانستی بینین زانی ئهنجامدا و لهپاشانیش به شێوهكی زانستیانه بۆچونهكانی خۆی سهلماند ، جاریكی دیكه نیوتن بۆ لێكۆلیینهوه لهسهر ئهو بنهمایانهی (كیبلر) دای رشتبو لهسهر كایهی كێشكردنی زهوی دهستپێكردهوه پاش ئهوهی راوبۆچونی ههردوو زانا (هۆك و فلامیستد)ی سهبارهت به دهرئهنجامهكانی له لێكۆلینهوهكهی وهرگرت دهر ئهنجامی ئهو لیكۆلیینهوهیهی ئاشكراكرد كه یاساكانی جوڵهی له خۆگرتبو . لهساڵی 1703 دا نیوتن به هۆی شارهزاییهوه له زانستی فیزیادا بو به سهرۆكی ئهكادیمیای شاهانه، له ساڵی 1705 دا لهلایهن شاژنی بهریتانیای ئهو كاتهوه كهناوی (ئان) بو وهك رێزلێنانێك له كارهكانی نازناوی سوار چاكی لێنرا ، نیوتن له ژیانی خۆیدا ژنی نههێناوه و كهسی له پاش بهجێنهماوه دوا رۆژهكانی ژیانی خۆی له شاری لهندهن بهسهر برد و ههر لهو شارهش له رۆژی 20 ئابی 1727 لهتهمهنی 103 ساڵیدا ماڵ ئاوایی له جیهانكردو له گۆڕهپانی (وێست مانشستر ئابی) تهرمهكهی به خاك سپێردراو
[میوانی بهڕێز تا نهبیت به ئهندام ناتوانیت بهستهر ببینیت]
لێره نیه
#24 2011-12-13 15:21:56
- خاوهنشكۆ
- ئـەنـدامی زێڕین
-
- شوێن: ژوورهكهى خۆم
- ڕێكهوتی به ئهندامبوون: 2011-10-08
- پهیامهكان: 485
Re: پێش داواکاریت سهردانی ئێره بکه بۆ بابهتی راپۆرتو انشاء و دارشتن
جوگرافیای کوردستان
شوێنی جوگرافی ههرێمی كوردستان
ههرێمی كوردستانی عیراق بریتییه لهو بهشه كوردستانهی كهدهكهوێته نێو سنوری دهوڵهتی عیراقهوه كهدوابهدوای شهڕی یهكهمی جیهان دروست بوو، بهپلهی یهكهم ههرێمێكی مرۆییه سهرهڕای ئهوهی نیشتیمان یان خاكی كوردانهو زۆربهی ههره زۆری دانیشتوانی كوردن، بهڵام لهرووی فرهنهتهوهیی و فرهئاینییهوه لهههرێمهكانی دیكهی عیراق جیایه. لهتهك كورددا عهرهب و توركمان و ئاشوریش ههن. ئهمه لهلایهك، لهلایهكی دیكهوه لهپاڵ ئهوهی زۆربهی دانیشتیوانی ههرێم موسڵمانن، كهچی مهسیحی و ئێزیدی تێدایه.
ههموو لێكۆڵهرهوان لهسهر ئهوه یهك دهنگن كهبهرزاییهكانی حهمرین سنوری باشوری كوردستان پێكدێنێت، سنوری ههرێم لهناوقهدی عیراقهوه لهباشووری رۆژههڵاتی شارۆچكهی بهدره لهپارێزگای واست دهست پێدهكات بهرهو باكوور تا پردی نهوت لهرۆژئاوای شارۆچكهی مهندهلی ههڵدهكشێ لهتهنیشت بهرزاییهكانی حهمرین تا فهتحه دهڕوات شان بهشانی رووباری دیجله سهردهكهوێ و لهباكوری شاری موسڵ بهرهو باشوری رۆژئاوا بادهداتهوه بهئاراستهی شارۆچكهی حهزهر پاشان بهرهو رۆژئاوا بهئاراستهی سنووری عیراق سووریا لهباكووری شارۆچكهی بهعاج.
روبهری ههرێم 78736 كم2 كه دهكاته زیاتر له 18% سهرجهمی رووپێوی عیراق، كهئهم ناوچانه دهگرێتهوه:
1- پارێزگاكانی (ههولێر سلێمانی و دهۆك و كهركوك).
2- ههموو ناحیه و قهزاكانی پارێزگای نهینهوا جگه لهقهزاكانی موسڵ و بهعاج و حهزهر.
3- قهزاكانی خانهقین ومهندهلی و كفری جگه لهناحیهی بهلهدروز لهپارێزگای دیاله.
5- ناوهندی قهزای بهدره لهپارێزگای واست، كوت.
کهش و ههواى ههريمى كوردستان
تێكرای گهرمی مانگی كانوونی دووهم كهساردترین مانگی ساڵه لهههرێمدا لهنێوان (3.1) پلهی سهدی دایه لهوێستگهی سهڵاحهدین (9.9 ) سهدیه لهخانهقین، بهگشتی چهند بهرهو باكورو باكوری رۆژههڵاتی ههرێم بڕۆین پلهی گهرمی دادهبهزێت لهبهرئهوهی چهند بهرهوه باكورو باكوری رۆژههڵات بچین زهوییهكه بهرزو بڵند دهبێت ، وه لایهكانی باكووری ههرێم دهكهونه ئهو ناوچانهی كهلهكهمهرهی زهوییهوه دورترن كهدهبێته هۆی كورتی رۆژ لهنیوهی زستانی ساڵداو كهمبوونهوهی گۆشهی تیشكی ههتاو كهوتن.
كهمی لاربوونهوهی گۆشهی كهوتنی تیشكی ههتاو ههروهها رۆژ درێژی و ساماڵ و تۆپهڵی ههوایی كیشوهری وشك كهلههاویناندا ههرێم دهگرێتهوه، یاریدهی بهرزبوونهوهی پلهكانی گهرما دهدهن لهو وهرزهدا. تێكڕاكانی گهرمای مانگی تهمووز كهگهرمترین مانگی ساڵه لهههرێمدا له 30 پلهی سهدی پتره.
جیاوازییهكی زۆر لهبڕی باران بارین لهههرێمدا ههیه ناوهندی بارانی ساڵانه لهههرێمدا لهنێوان 328 ملم دایه لهخانهقین و زیاتر له 702ملم له زاخۆ و لهرواندز 969ملم و لهئاكرێ 1008 ملم و لهپێنجوێن 1263 ملم، بهگشتی لهبارهی بڕی بارانی داباریو لهههرێمدا دهتوانین بڵێین كهبارانی ههرێم تابهرهو باكورو باكوری رۆژههڵات بڕۆین پتر دهبێت، ئهمهش لهبهر هۆكاری بهرزی و نزمی لهلایهك گوزهركردنی ژمارهیهكی زۆرتر له نهوراییهكانی كهش وههوا به ههرێمدا جگه لهوهی كه جۆری نهوراییهكانیش تا بهرهو باكوور بڕۆین قوڵتر دهبن، لهروی بارنهوه دهتوانین ههرێم بۆ دوو ههرێمی لاوهكی دابهش بكهین كهبریتیه له:
ههرێمی بارانی مسۆگهر
ئهم ههرێمه بهشهكانی باكورو باكوری رۆژههڵاتی ههرێمی كوردستانی عیراق دهگرێتهوهو سنوورهكانی باشوری لهگهڵ سنوری باشوری ناوچهی شاخاوی لهههرێمدا دهڕۆن ئهم ههرێمه بهزۆری رێژهی بارانهكهی جیادهكرێتهوه كهناوهندی ساڵانهی باران 500ملم كهمتر نییه، بۆیه كشتوكاڵی زستانه لهم ههرێمهدا ساڵانه ئهم ههرێمه دهتوانێت بهتهواوی پشت بهباران ببهستێت.
ههرێمی بارانی نامسۆگهر
ئهم ههرێمه ناوچه نیمچه شاخاوییهكان دهگرێتهوه كهبهرێژه بارانی كهمه(ساڵانه له 500ملم) كهمتره، ئهم ههرێمه لاوهكییه دیسان بهوه ناسراوه كهبڕی بارانی مانهو ساڵانهو وهرزانه ههڵبهزو دابهزێكی گهوره بهخۆیهوه دهبینێت بهبهراورد كردن لهگهڵ ههرێمی پێشوودا، بۆیه كشتوكاڵی زستانهی بهتایبهتی لهبهشهكانی باشورو باشوری رۆژئاوادا رهنگه روبهڕوی ههڕهشهی وشكی ببێتهوه.
له روی ئاووههواوه ههرێمی كوردستان بۆ دوو ههرێم پۆلێن دهكرێت كهئهمانهن:
1. ههرێمی ئاوو ههوای دهریای ناوهراست:
ئهم جۆره ئاووههواییه بهشهكانی باكورو باكوری رۆژههڵاتی ههرێم دهگرێتهوهو سنووری باشوری لهگهڵ سنوری باشوری ناوچهی شاخاوی له ههرێمدا دهڕوات، ئهم ههرێمه پتر له 50 ههزار كیلۆمهتر چوارگۆشهی داگرتووه له رووی گهرمییهوه بهزستانی زۆر سارد و به هاوینی فێنك ناسراوه، لهرووی دابارینهوه لهنیوهی زستانه پهره دهستێنێ هاوینی وشكه، ههروهها ئهو ههرێمه له ههموو ناوچهكانی تری عیراق بهبارانتره، تێكڕای بارانی ساڵانهی له 500ملم دانابهزێت تا بهرهو رۆژههڵات و باكوورو باكووری رۆژههڵات برۆین باران زیاتر دهبێت بۆ ماوهی چهند رۆژێك دهبێته هۆی پچرانی رێگای گواستنهوه لهنێوان شاره جیاجیاكاندا.
2. ههرێمی ئاوو ههوای نیمچه وشك گهرمهسێری:
ئهو ههرێمه بهشهكهی دیكهی رووبهری ههرێم دهگرێتهوه لهرووی سیستمی باران بارینهوه لهههرێمی پێشوو دهچێ (هاوینی ووشك و برینگ، زستانی به باران) بهڵام لێی جیاوازه لهرووی كهم بارانییهوه (ساڵانه كهمتر له 500ملم و بهرزی پلهكانی گهرمی لههاویندا زستانی كهمتر سارده كهم جاری وا ههیه بهفری لێ بكهوێ).
[میوانی بهڕێز تا نهبیت به ئهندام ناتوانیت بهستهر ببینیت]
لێره نیه
#25 2011-12-13 15:23:00
- خاوهنشكۆ
- ئـەنـدامی زێڕین
-
- شوێن: ژوورهكهى خۆم
- ڕێكهوتی به ئهندامبوون: 2011-10-08
- پهیامهكان: 485
Re: پێش داواکاریت سهردانی ئێره بکه بۆ بابهتی راپۆرتو انشاء و دارشتن
ئادۆڵف ھیتلەر
لەدایکبوون ١٨٨٩
مەرگ ١٩٤٥
برلين ٣٠ نيسان ١٩٤٥
هۆکاری مردن گۆمان دەکرێ خۆکوژی
نەتەوە ئەڵمانیا
پیشە ڕامیاریزان، ڕێبەری ئاڵمانی نازی
ساڵانی چالاکی 1920 تاکوو مردن
سەرناو پێشەوا
وادە 12ساڵ
حیزبی سیاسی حیزبی نازی
بیروڕای ئایینی كاثوليكى
هاوسەر(ەکان) ئێڤا بڕاون
ئادۆڵف ھیتلەر (١٨٨٩-١٩٤٥پ.ز) پێشەوای پارتی نەتەوەیی سۆسیالیستی ئەڵمانیا (پارتی نازی) و ڕابەری ئەڵمانیا لە سەردەمی دەسەڵاتداری پارتی نازی لە ساڵانی ١٩٣٣ھەتا ١٩٤٥ بووە.
ھیتلەر لە شەڕی جیھانی یەکەمدا سەرباز بوو و لە ساڵی ١٩٢٠ بوو بە ئەندامی پارتی نازی لە ١٩٢١دا بووە سەرۆکی پارتەکە.
بەبۆنەی بەشداری لە کوودەتای سەرنەکەوتووی ساڵی ١٩٢٣ماوەیەک لە بەندیخانە بووە. بە پەرەپێدانی بیرۆکەی نیشتمان پەرەستی و دژایەتی بەرامبەر بە کۆمۆنیسم و جووەکان و ھەروەھا لێدوانە پڕھەستەکانی بۆ جەماوەر و کاربەدەستان، لە سەرانسەری ئەڵمانیا پشتیوانی بۆ خۆی ساز کرد. لە ١٩٣٣دا بووە سەرۆک وەزیران و زۆر بە خێرایی دیکتاتۆری بنیات نا. ھێندەی ماوە نەخایاند ئەڵمانیا لە بوار سۆپا و پێشکەوتنەکانی سەنعەت بووە یەکێک لە زلھێزەکانی ئەورووپا. ئەڵمانیا ساڵی ١٩٣٩ بە مەبەستی داگیر کردن ئوتریش ھێرشی کردە سەر چەکوسڵەڤاکیا و پۆلەند ھەر بۆیە بەڕیتانیا و فەڕنسا شەڕیان لەگەڵ ئەڵمانیا دەست پێکرد. ئەوە بوو شەڕی دووەمی جیھانی دەستی پێکرد. ئەڵمانیا و پشتیوانەکانیان، ھێزەکانی میحوەر و فەڕنسا و بەڕیتانیا ھێزی ھاوپەیمانان بوون. لە سێ ساڵدا ھێزەکانی میحوەر زۆرینەی بەشەکانی ئەورووپا و ڕۆژھەڵات ئاسیا و باکووری ئەفریقایان داگیر کرد بەڵام لە ساڵی ١٩٤٢بەدواوە ھاوپەیمانەکان دەستیان کرد بە وەرگرتنەوەی وڵاتە داگیرکراوەکان و لە ١٩٤٥ دا ئەڵمانیا لە ھەموو لاوە دەوری گیرابوو و لە کاتی گرتنی شاری بەرلین ھیتلەر بە فیشەکێ خۆی ئەکووژێت.
بەرپرسایەتی شەڕی دووەمی جیھانی بە تەواوی لە ئەستۆی ھیتلەر ئەزانن. ئەو شەڕە کووژراو و بریندارێکی زۆری لێکەوتەوە . زۆرترین ژمارەی کووژراوەکان کۆشتنی بە کۆمەڵی جووەکان ئەزانن کە تێیدا نزیکی ٦ ملیۆن کەس کووژران وسووتێنران. ئەو ڕووداوە بە جینۆسایدی ھۆلۆکاست ناو ئەبەن.
[میوانی بهڕێز تا نهبیت به ئهندام ناتوانیت بهستهر ببینیت]
لێره نیه
#26 2011-12-13 15:23:41
- خاوهنشكۆ
- ئـەنـدامی زێڕین
-
- شوێن: ژوورهكهى خۆم
- ڕێكهوتی به ئهندامبوون: 2011-10-08
- پهیامهكان: 485
Re: پێش داواکاریت سهردانی ئێره بکه بۆ بابهتی راپۆرتو انشاء و دارشتن
توماس ئێدیسن
لەدایکبوون ١١ی شوباتی ١٨٤٧
ئۆھایۆ، ئەمەریکا
مەرگ ١٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٣١
نییۆجێرسی، ئەمەریکا
پیشە زانا، داھێنەر، بازرگان
واژوو
تۆماس ئالڤا ئێدیسن (لەدایکبووی ١١ی شوباتی ١٨٤٧ - مردن ١٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٣١) داھێنەر و شارەزا و بازرگانی ئەمەریکی بوو کە کۆمەڵێک ئامێری بەسوودی داھێنا کە کاریگەریی زۆریان ھەبوو لەسەر ژیانی سەرزەوی، وەکوو گرامافۆن، کامێرای وێنەھەڵگرتن و گڵۆپێک ئەلەکتریکی بە مانەوەی درێژخایەن. لە یەکەمین داھێنەرانێک بوو کەوا شێوی کۆسازکردن و ھاوکاریکردنی گرووپ بۆ داھێنانی بەکارھێنا.
ئێدیسن وەک داھێنەرێکی پڕکار و بەبەھرە ناسراوە، تەنھا لە وڵاتی ئەمەریکا ١،٠٩٣ داھێنانی تۆمارکردووە، ھەروا کۆمەڵێکی تریش لە بەڕیتانیا، فەڕەنسا و ئەڵمانیا. ھەندێ لە داھێنراوەکانی کاریگەرییەکی زۆریان ھەبوو لەسەر پەیوەندی و دوابەدوای ئەوە لەسەر پەیوەندی دوورەوە.
[میوانی بهڕێز تا نهبیت به ئهندام ناتوانیت بهستهر ببینیت]
لێره نیه
#27 2011-12-13 15:24:44
- خاوهنشكۆ
- ئـەنـدامی زێڕین
-
- شوێن: ژوورهكهى خۆم
- ڕێكهوتی به ئهندامبوون: 2011-10-08
- پهیامهكان: 485
Re: پێش داواکاریت سهردانی ئێره بکه بۆ بابهتی راپۆرتو انشاء و دارشتن
ئارسەر شۆپنھاوەر
ئارسەر شۆپنھاوەر (بەئەڵمانی: Arthur Schopenhauer) (لەدایکبووی ١٧٨٨ز، کۆچی دوایی کردووە لە ١٨٦٠ز) فەیلەسووفێکی ئەڵمانی بوو، ناسراوە بە فەلسەفە ڕەشبینییەکەی، لەژیاندا شەیتانییەتی و شەڕی تەواوەتی دەبینێت، نەبوون ی لاپیرۆزە و پێی وابوو کە خۆکوشتن کارێکی درووست و باشە و پەڕتووکی جیھان ئایدیا و ویستە ی نووسیوە، کە تێیدا ھەوێنی فەلسەفەی خۆی پیشان داوە بۆیە دەبینرێت کە پەیوەندی نێوان ویست و بیر دەبەستێتەوە و وا دەبینێت کە بیر یاخود مێشک ئامرازێکە لەنێو چنگ یان دەستی ویستدا و سەر بەخۆیەتی.
ژیان
ئارسەر شۆپنھاوەر لە ٢١ ی مانگی شوباتی ساڵی ١٧٨٨ دا لەدایکبووە و فەلسەفەی لە زانکۆی جوتنجن لەنێوان ساڵانی ١٨٠٩ بۆ ١٨١١ز خوێندووە، پاشان گوێزراوەتەوە بۆ زانکۆی بەرلین لەنێوان ساڵانی ١٨١١ بۆ ١٨١٣ز کە لەوێدا کۆتایی بە خوێندنەکەی ھێنا بە وەدەستھێنانی دوکتۆرا ئەمەش بەھۆی نامەکەیەوە کە لەژێر ناوی (چوار ڕیشەی بنەمای ھۆکاری بێ نیازکەر) دابوو، ئەو نامەی دوکتۆرایەی شۆپنھاوەر سەبارەت بە مێشک بوو کە بەدنییای دەرەکیی گەیاندبوو. باوکی شۆپنھاوەر بەھۆی خۆکوشتنەوە مرد کاتێک کە شۆپنھاوەر تەمەنی ١٧ ساڵ بوو واتا ساڵی ١٨٠٥ز، پاش ئەو ژیانێکی پڕ نەھامەتیی ژییا بەھۆی ناکۆکبوونی لەگەڵ دایکیدا ئەمەش بەھۆی ژیانی ئازادیی دوور لەھەموو بەند و کۆتێک کە دایکی دەژیا پاش مردنی باوکی، پاشان ناکۆکییەکان لەگەڵ دایکییدا گەیشتە ئەوەی کە تەواو پەیوەندییان پچڕا، تا ئەو ڕادەیەی کە مرد و نەیبینی، ھەڵسوکەوتی دایکی بووە ھۆی درووستبوونی ڕقێکی زۆر بەرامبەر بە ئافرەت کە تادرێژایی ژیانی ئەو ھەستەی تێدا چەقی بوو، بۆیە تا مرد ھیچ پەیوەندییەکی لەگەڵ ھیچ ئافرەتێکدا نەبوو. شۆپنھاوەر ھەڵستا بە وانەوتنەوە لە زانکۆی بەرلین لەنێوان ساڵەکانی ١٨٢٠ بۆ ١٨٣١، بەڵام تێیدا سەرکەوتوو نەبو و ھەروەھا خوێندکارەکانیش پێی ڕازیی نەبوون. ئەمەش کێبڕکێی لەنێوان ئەو و مامۆستاکانی تردا درووست کرد، ھەروەھا پیلانەکانیان دژ بەم کە بووە ئەوەی کە پەڕتووەکەکانی پێشووازییەکی باشی لێ نەکرێت ئەمەش وای کرد کە ھەست بە بێزاریی و بێ ھیوایی بکات، بەڵام لە کۆتاییەکانی ژیانیدا؛ پەڕتووکەکانی دەستییان کرد بە پێشوازییکردن لێیان و جووڵە، بۆیە؛ ھەستی بە دڵئارامیی و دڵخۆشیی کرد. ھەندێک پارەی شک دەبرد کە لە باوکییەوە بۆی مابۆوە، ئەم پارەیە وای کرد کە ببێتە خاوەنی دوو ژووری ھۆتێلێکی مامناوەند، لەو دوو ژوورەدا ماوەی ٣٠ ساڵی کۆتایی ژیانی بردە سەر، لەو کوونج و دوو ژوورە بچووکەدا ژیانی بردە سەر، بەتەنھا، بەبێ دایک یان ھاوسەر یان منداڵێک و بەبێ خێزان، تەنانەت بەبێ نیشتمان، بێ ھاوڕێیەک، تەنھا یەک سەگ نەبێت کە تەنھا ھاوڕێی بوو، ناوی نابوو (ئەتما)، ئەویش ناوێکە لە (ڕۆحی جیھان) یاخود (ڕۆحیی تەواوەتی لەلای بەراھیمەکان) دەنرێت، بەڵام دانیشتووانی ھۆتێلەکە و کەسە نزیکەکان لە شۆپنھاوەرەوە، سەگەکەیان ناو نابوو؛ شۆپنھاوەرە بچووکەکە.
بیر
فەیلەسووفێکی ئەڵمانیایی ڕەشبینی بێ باوەڕ بوو، شۆپنھاوەر تێبینیی ئەوەی کرد کە بوون دانراوە لەسەر بنەمای دانایی، لێزانین، کۆتاییپێھێنان، و ھەموو شتێک لە بووندا بەڵگەیەکی ڕاستگۆیە لەسەر بەڕێوەبردنی بکەر و توانای و داناییەکەی و لێھاتووییەکەی و کامڵییەکەی. ئەو مەزاجە تێکچو و گەندەڵەی شۆپنھاوەر و تیاڕوواویی ڕق و کینە تێیدا کە ھەموو نەفسی گرتبووەوە، ھەروەھا خۆشەویستیی وونبو، و دوژمنایەتیی ھەبوو لەنێوان ئەو و ھەموو ڕەگەزەکانی ژیان و زیندە، وای کرد کە جۆرێکی دیارییکراو ھەڵبژێرێت لە نووسین، ئەو ھەڵبژاردنەشی جێگیر بوو لەسەر لێکۆڵینەوە بوزا، پاشان پەڕتووکەکانی ئایینە ھیندییەکان، شوێنجێی ئەمانەش لەوەدا دەرکەوت کە ڕقی بۆ درووست بوو دژ بە ھەموو جیھان، ھەستیشی بەجۆرێک قووڵ بوەوە کە ھەستی دەکرد کە ھەموو دنیا خراپەیە، و ژیان جگە لە ئازار و ناخۆشیی و پیریی و مردن ھیچی تری تێدا نییە. ئایینی ھیندییش بەندە لەسەر ئەوەی کە ژیان بەندە لەسەر خراپە سرووشتییەکان و ئەخلاقییەکان.
[میوانی بهڕێز تا نهبیت به ئهندام ناتوانیت بهستهر ببینیت]
لێره نیه
#28 2011-12-13 15:36:40
- خاوهنشكۆ
- ئـەنـدامی زێڕین
-
- شوێن: ژوورهكهى خۆم
- ڕێكهوتی به ئهندامبوون: 2011-10-08
- پهیامهكان: 485
Re: پێش داواکاریت سهردانی ئێره بکه بۆ بابهتی راپۆرتو انشاء و دارشتن
سوڵتان سولەیمان قانونی
سوڵتان سولەیمانی یەکەم کوڕی سەلیم، بە تورکی عوسمانی سلیمان بن سلیم، بە تورکی نوێ Süleyman، دەیەم سوڵتانی دەوڵەتی عوسمانی وخاوەنی درێژترین ماوەی حوکمە لە نێوانیاندا کە حوکمی گرتە دەست لە ساڵی ١٥٢٠ تا١٥٦٦ز، لە ڕۆژئاوا بە مەزن ناسراوە لە ڕۆژھەڵات بە قانونی لەبەر ئەو چاکسازیانەی لە ڕژێمی داددا ئەنجامیدا، سولەیمان فەرمانڕەوایەکی دیار بوو لە ئەوروپا لە سەدەی شانزەدا، سەرۆکایەتی دەسەڵاتی سەربازی وسیاسی وئابوری ئیمپڕاتۆری عوسمانی ئەکرد، ھەروەھا سەرکردایەتی سوپای عوسمانی ئەکرد بۆ فەتحی قەڵا وکەلوە مەسیحیەکانی بەلەگراد و ڕۆدوس وزۆربەی خاکی مەجەڕ پێش ئەوەی بوەستێت لە گەمارۆدانی ڤێیەنادا ساڵی ١٥٢٩ز، ھەروەک لە ئەنجامی ناکۆکیەکانی لەگەڵ دەوڵەتی سەفەوی زۆربەی ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست وباکوری ئەفریقای گرت ھەتا جەزائیر، لەژێر دەسەڵاتی سوڵتان سولەیماندا کەشتیگەلی عوسمانیەکان دەستیان گرتبوو بەسەر ھەموو دەریاکانی ناوچەکە لە دەریای ناوەڕاستەوە بۆ دەریای سور تا ئەگاتە کەنداوی عەرەبی.
لە میانەی فراوانبونی ئیمپڕاتۆریەتەکەی، سولەیمان کۆمەڵێک چاکسازی ئەنجام دا لە کۆمەڵگە وفێربوون وباج ویاسای سزادان، کە ئەم یاسا وچاکسازیانە شێوەی ئیمپڕاتۆریەتەکەی دیاری کرد تا چەند سەدەیەک دوای مردنی، ھەروەک سولەیمان تەنھا شاعیر وھەست ناسک نەبوو بەڵکو پشتیوانێکی گەورەی ڕۆشنبیری بوو وسەرپەرشتی پێشکەوتنی ھونەر وئەدەب وبیناسازی ئەکرد لە سەردەمی زێڕینی دەوڵەتی عوسمانیدا، سوڵتان بە چوار زمان قسەی کردووە، عەرەبی وفارسی وسڕبی وجوغائی (زمانێکە لە زمانە تورکیەکان پەیوەستە بە ئۆزبەگی وئەیگوریەوە).
سوڵتان سولەیمان کۆچی دوایی کرد لە ساڵی ١٥٦٦ز دوای ٤٦ ساڵ دەسەڵات، دوایی خۆی سەلیمی دووەمی کوڕی خەلافەتی گرتە دەست. مێژوونوسە ڕۆژئاواییەکان سولەیمان بە یەکێک لە مەزنترین پاشاکان دادەنێن بە درێژایی مێژوو لەبەر ئەوە دەسەڵاتەکەی پایتەختی زۆر لە شارستانیەکانی تری جیھانی ئەگرتەوە وەک؛ ئەسینا وسۆفیا وبەغدا ودیمەشق وئەستەنبوڵ وبۆدابۆست وبەلەگراد وقاھیرە وبوخارست وتەبەرێز وئەوانی تر.
سەرەتای ژیانی
سولەیمان لە دایک بووە لە ساڵی ١٤٩٤ز لە تەڕابزۆن کە کەوتۆتە سەر کەنارەکانی دەریای ڕەش، دایکی عایشە حەفسە سوڵتان بووە کە لە ساڵی ١٥٣٤ کۆچی دوایی کردووە، کاتێک سولەیمان گەیشتۆتە تەەنی ٧ ساڵان چووە بۆ خوێندنی زانست ومێژوو وئەدەب وفیقھـ وتەکنیکی سەربازی لە خوێندنگاکانی باب العالی لە قوستەنتینیە، لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا سولەیمان بووە والی فیودوسیا پاشان سارۆخان (مانیسا) وھەروەھا ماوەیەکی کەم والی ئەدەرنە بوو.
دوای مردنی سوڵتان سەلیمی باوکی ساڵی ١٥٢٠ز سولەیمان چووە قوستەنتینیەوە و وەک دەیەم سوڵتانی عوسمانی حوکمی گرتە دەست. ھەندێک لە مێژوونوسان ئەڵێن سولەیمانی لاو ڕێزی ئەسکەندەری گەورە لابووە وکاریگەر بووە بە گۆشەنیگای ئەسکەندەر بۆ بنیاتنانی ئیمپراتۆریەتێکی جیھانی کە ھەموو ڕۆژھەڵات وڕۆژئاوا بگرێتەوە، ئەم بیرۆکەیەش پاڵنەرێک بوو بۆ ھەڵمەتە سەربازیەکانی دواتری سولەیمان لە ئاسیا وئەفریقا وئەوروپا.
کورتەیەک لەسەر سوڵتان سولەیمان
سوڵتان سولەیمان قانونی ٤٦ ساڵی لە لوتکەی دەسەڵاتی دەوڵەتی خەلافەتی عوسمانیدا بەسەربرد، کە لەم ماوەیەدا دەوڵەت گەیشتە لوتکەی پلەکانی ھێز ودەسەڵات، ڕووبەرەکەی فراوانبوو و ودەسەڵاتی بەسەر زۆر لە دەوڵەتەکانی ھەرسێ قاڕەکەدا ھەبوو، سامداری سوڵتان ھەموو جیھان گرتەوە، لە دەوڵەتەکەیدا ڕێکخستن ویاسا پێشکەوت کە ژیان بە ڕێکی ویاسا بەڕێوە دەچوو بێ ئەوەی لە شەریعەتی ئیسلامی لابدرێت کە نەوەی عوسمان سوربوون لەسەر ڕێزگرتن وپابەندبوون پێوەی لە ھەموو لایەکی دەوڵەتەکەیاندا، ھەروەک ھونەر وئەدەب پێشکەوت، وبینا وتەلارسازی گەشەی سەند.
گرتنە دەستی دەسەڵات
سوڵتان سولەیمان قانونی دەسەڵاتی گرتە دەست دوای مردنی باوکی سوڵتان سەلیمی یەکەم لە ٢٢ی ئەیلولی ١٥٢٠ز، دەستی کرد بە بەڕێوەبردنی دەوڵەتەکەی وئاڕاستەکردنی سیاسەتەکەی، وتارەکانی دەست پێ ئەکرد بەم ئایەتە پیرۆزە {إِنَّەُ مِن سُڵیْمَانَ ۆإِنَّەُ بِسْمِ الڵّەِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ}، لە ماوەی حوکمەکەیدا سوڵتان کۆمەڵێکی زۆر ئیشی بە ئەنجام گەیاند کە گرنگیان ھەبوو لە ژیانی دەوڵەتدا.
لە ماوەی یەکەمی حوکمەکەیدا سەرکەوتوو بوو لە جێگیرکردنی دەسەڵاتی دەوڵەتەکەی ولێدانی ئەوانەی ئەیانویست دەرچن لە ژێر دەسەڵاتی لە والیە تەماعکارەکان کە لەو باوەڕەدابوون بچوکی تەمەنی سوڵتان کە (٢٦) ساڵ بوو فرسەتێکی باشە بۆ بەدیھێنانی ئامانجەکانیان، بەڵام سوڵتان سەرسامی کردن بە ھیمەت بەھێزیەکەی، دەستی گرت بەسەر یاخی بوونی جان پردی غەزالی لە شام وئەحمەد پاشا لە میسر، قەلەندەر چەلەبی لە قۆنیە ومەڕعش کە شیعە بوو ٣٠،٠٠٠ کەسی لە خۆی کۆکردبووە بۆ شۆڕشکردن بەسەر دەوڵەتدا.
ھاوپەیمانی لەگەڵ فەڕەنسا
دوژمنایەتی ھەبوو لە نێوان پاشای فەڕەنسا (فڕەنسوای یەکەم) وشارلکانی پاشای ئیسپانیا وئیمپڕاتۆری ئیمپڕاتۆریتی ڕۆمانی پیرۆز، کە بەمە شارلکان حوکمی بەشێکی زۆری ئەوروپای ئەکرد کە ئەڵمانیا وەۆڵەندا ونەمسا ومەجەڕ وئەوانی تری ئەگرتەوە، لەبەر ئەوەی پاشای فەڕەنسا ئەو ھێزەی نەبوو کە بەرەنگاری بێتەوە، ھەوڵی نزیکبوونەوەی لە دەوڵەتی عوسمانیدا.
وەفدێکی قەڕەنسی ھاتن بۆ لای سولەیمان قانونی وداوایان لێکرد ھێرش بەرێتە سەر مەجەڕ بۆ پەرتەوازەکردنی سوپای شارلکان ولاوازکردنی، وسوڵتان پەیامێکی بۆ نوسی کە بەڵێنی یارمەتیدانی پێدا، کە ئەییویست سود لەم فرسەتە وەربگرێت بۆ لێدانی شانشینی نەمسا و توندکردنی چنگی لە وڵاتەکانی ئەوروپا، ئەوەی پێویستە لێرەدا ئاماژەی پێبکرێت کە پەناگرتنی فەڕەنسا بە دەوڵەتی عوسمانی موسڵمان لەگەڵ ئەو ھێزە قورسە کاسۆلیکیە مەسیحیەی ھەیبووە لە ئەوروپا دا ئاماژەیە بۆ ئەو ھێز و ناوبانگ وجیھانیەی عوسمانیەکان ھەیانبووە لەو کاتانە.
بەرھەمی ئەم ھاوپەیمانیە لاوازبونی مەمالیکەکانی شارلکان وکۆمارەکانی ئیتاڵیا بوو، لەگەڵ ئەوەی فەڕەنسا نەیانتوانی سەرکەون بەسەر ئیسپان لە ڕۆژئاوا بەڵام شارلکان چەندین خاکی لە دەستدا لە ئەوروپای ڕۆژھەڵات، کە ھێزە عوسمانیە دەریایەکان بە سەرکردایەتی خەیرەدین بەبەروس توانیان شاری نیس ودوورگەی کۆرسیکا بگەڕێننەوە لە بەرژەوەندی فەڕەنسیەکان، ھەروەک کەشتیگەلی عوسمانی سەرکەوت بەسەر ھێزە دەریاییە ئیسپانی وئیتاڵیەکان لە چەند شوێنێکی جیاوازدا.
ھاوپەیمانی فەڕەنسی عوسمانی ویستیان غەزوی ئیتاڵیا بکەن بە ھۆی دەوڵەمەندی شارە ئیتاڵیەکان وپێشکەوتنی ڕۆشنبیریان وھەروەھا بەھۆی بوونی بنکەی پاپای سەرکردەی مەسیحی لە ڕۆما، وسلیمان بە ھەزار سەربازەوە ھێرشی کردە سەر ئیتاڵیا لە ڕۆژھەڵاتەوە وخەیردین بەربەروس دابەزی لای باشوری بەندەری ئۆترانەی
ئیتاڵی، وفەڕەنسیەکان چوون پێشەوە لە ڕۆژئاوای ئیتاڵی، بەڵام ترسی پاشای فەڕەنسی کە تۆمەتبار ئەکرا بە لە مەسیحییەت پاشگەزبۆتەوە لەلایەن خەڵکەکەی وپیاوە ئاینیەکانەوە لەبەر ئەو ھاوکاریە سەربازیەی لەگەڵ دەوڵەتێکی موسڵماندا کردوویەتی، وایلێکرد کە ئیشە سەربازیەکانی بوەستێنێت وئاگربەست بکات لەگەڵ شارلکان، ھەرچەند ئەگەر ئەم پلانە سەربازیە وەک ئەوی داڕێژرابوو جێبەجێبکرایە ئیتاڵیا بەتەواوی ئەھاتە ژێر دەستی عوسمانی.
گۆڕەپانەکانی جەنگ
گۆڕەپانەکانی جەنگی عوسمانیەکان تیایدا ئەجوڵان زیادی کرد لەبەر زۆربوونی دەسەڵات وجەماوەریەکەی لەم سەردەمەدا، سولەیمان ھێرشی برد بۆ بەلەگراد وگەڕایەوە بۆ غەزووی شانشینی مەجەڕ دوای ئەوەی مەجەڕیەکان تاکە دوژمنی عوسمانی بوون مابوونەوە لە دوای ڕوخانی بیزەنتی وسڕب وبولگار، سولەیمان گەمارۆی بەلەگرادی دا وفەتحی کرد لە ساڵی ١٥٢١ز.
ھەروەھا دوورگەی رۆدوس لەبەر ئەو شوێنە ستراتیژیە گرنگەی ھەیەتی لە دەریای ناوەڕاستدا وبۆ ڕێگرتن لە تێپەڕبوونی ھەر کەشتیگەلێکی نەیاری عوسمانیەکان لە کاتی شەڕدا، سوڵتان سولەیمان سودی لە ناکۆکیەکانی بارودۆخی ئەو کاتەی ئەوروپا وەرگرت ودوورگەی ڕۆدوسی فەتح کرد ساڵی ٩٢٩ک،
دوای ناردنی پەیام لەگەڵ پاشای فەڕەنسا پەیوەنیدیەکانی سوڵتان سەلیم لەگەڵ مەجەڕدا تێک چوو کە ھێرشی کردە سەریان بۆ ئەوەی لاوازیان کات وھەندێک لەو فشارەی لەسەر فەڕەنسیەکان بوو کەمبکاتەوە لە ڕۆژئاوادا، سولتان سوپاکەی کۆکردەوە ولە بەلەگرادەوە ڕۆیشت بەرەو مەجەڕ وبە سوپای مەجەڕی گەیشت لە ناوچەی موھاکس لە شەڕی موھاکسدا لە ساڵی ١٥٢٦ز وبە سەرکەوتنی عوسمانیەکان کۆتایی ھات وسوڵتانەکەیان کلیلی پایتەختی بۆدی پێدان (بۆد واتە شاری بەرز)، شاری بۆدابست ئاماژەبوو بۆ دوو شاری جیا کە بۆدا و بست بوون، بەرگری مەجەڕی دەستی پێکردەوە بەڵام شکستیان ھێنا و عوسمانیەکان بوونە ھێزی باڵادەست لە ئەوروپای ڕۆژھەڵات.
پاشان گەمارۆی ڤێیەنای دا ساڵی ١٥٢٩ز بەڵام سەرکەوتوو نەبوو لە فەتحکردنیدا، وجارێکی تر گەمارۆی دایەوە ساڵی ١٥٣٢ز کە ئەمجارەش ھەمان ئەنجامی جاری یەکەمی ھەبوو، لەبەر خراپی کەش وھەوا کە یارمەتیدەر نەبوو بۆ گواستنەوەی ھۆکارەکانی گەمارۆدانەکەیان لە قوستەنتینیەوە بۆ ڤێیەنا وئەو ڕێگە دوورەی لەبەردەم سوپادا بوو، سوڵتان ھێزەکانی کێشایەوە.
لە ڕۆژھەڵات
دوای جێگیر کردنی سنورەکانی لە ئەوروپادا، سولەیمان ئاڕاستەی گۆڕی بۆ ئاسیا وھەڵمەتێکی گەورەی لە دژی دەوڵەتی سەفەوی شیعە برد کە دوو ھۆکاری سەرەکی ھەبوو یەکەمیان کوژرانی والی بەغدا لەسەر دەستی شا تەھماسب ودووەمیان ھاوپەیمانی والی بەدلیس بوو لەگەڵ سەفەوییەکان، لە ساڵی ١٥٣٣ز دەستی پێکرد و لە ھەڵمەتی یەکەمدا سەرکەوت بوو لە گرتنی بەدلیس وتەبرێز بە بێ ھیچ بەرگریەک وچەندین قەڵایان لە ڕێگەکەیاندا گرت وەک وان وئەریوان. پاشان دوای شەڕیکی قورس سوڵتان چووە ناو بەغداوە لە ساڵی ١٥٣٥ز دا وسەردانی مەزاری ئیمامە گەورەکانی ناو عێراقی کرد کە لە پێشیی سولەیمانی دووپات ئەکردەوە لە سەرکردایەتی جیھانی ئیسلامی.
سولەیمان ھەڵمەتێکی تری بردە سەر شا تەھماسب لە ساڵی ١٥٤٨-١٥٤٩ وھەڵمەتەکەی کۆتایی پێھێنا بە چەند دەستکەوتێکی کاتی لە تەبرێز وئەرمینیا ودەستکەوتی بەردەوامی شاری ڤان وقەڵاکانی جۆرجیا، ولە ساڵی ١٥٥٣ز سوڵتان سولەیمان، سێیەم ودوایین ھەڵمەتی برد لە دژی شا، ئەرزڕومی گێڕایەوە ودوایان کەوت تا لە ساڵی ١٥٥٥ز تەھماسبی ناچار کرد بە داننان بە حەقی عوسمانیەکان لەسەر ھەریەکە لە ئەریوان وتەبرێز بەمەش بەغدا وباشوری وڵاتی ڕافیدەین وسەرچاوەی دیجلە وفوڕاتی پاراست و چەند بەشێکی کەنداوی عەرەبی دەستکەوت.
حاکمی شاری ئەحمەد ئاباد ودەووربەری پەیامێکی فریاکەوتنیان نارد بۆ سوڵتان سولەیمان تا یارمەتیان بات لە دژی زوڵمی پرتوگالیەکان، دوای ئامادەکاری, سەرەتا عوسمانیەکان بەرەو عەدەن ڕۆیشتن وگرتیان لە ساڵی ١٥٣٨ز پاشان دوای ھەوڵێکی زۆر دیویان گرت، ھەروەھا عومان وئەحسا وقەتەڕ ھاتنە ژێر دەسەڵاتی عوسمانیەکان.
لە ساڵی ١٥٣٥ز پاشای ئیسپان (شارلکان) سەرکەوت بەسەر عوسمانیەکان لە تونس ولە شەڕ دژی کۆماری بوندقیە، ساڵی دواتر سوڵتان سولەیمان ھاوپەیمانی بەست لەگەڵ فەڕەنسا لەسەر پێشنیاری پاشای فەڕەنسا، لە ساڵی ١٥٣٨ز ھێزی عوسمانیەکان کەشتیگەلی ئیسپانیان تێکشکاند لە شەڕی پروزە.
سولەیمان چەند خاکێکی فراوانی ڕۆژھەڵاتی مەغریبی گرت ، دەوڵەتی بەربەری کە (تەڕابلس وتونس وجەزائیر) بوو ھاتنە ژێر ئاڵای دەوڵەتی عوسمانی، بە گشتی لە ئەفەریقادا فەتحی لیبیا بەشێکی زۆری تونس وئەریتریا وجیبۆتی وسۆماڵی کرد وھەموو ئەم وڵاتانە بوون بە بەشێک لە دەوڵەتی عوسمانی.
فێڵی ڕوکسلانی ھاوسەری وکوڕەکەی
یەکێک لە خێزانەکانی سوڵتان کە ناسرا بوو بە ڕوکسلانی ڕوسی, بۆ ئەوەی ڕێگە بکاتەوە بۆ سەلیمی کوڕی لە وەرگرتنی میراتی باوکیدا، دەستی کرد بە فرت وفێڵ ولەمەدا سەدری ئەعزەم (ڕۆستەم پاشا) یارمەتی دا، وفرسەتی سەفەری مستەفای کوڕی سوڵتانیان بۆ وڵاتی فارس وەرگرت و بە سولەیمانیان وت مستەفای کوڕت ئەیەوێت شۆڕش بکات بەسەرتا وەک چۆن باوکت کردی بەسەر باپیرەتا، کە ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی سولتان مستەفای کوڕی بکوژێت، ھەروەھا سوڵتان سولەیمان کوڕێکی تری ھەبوو ناوی (جیھانگیر) بوو لە خەفەتی مستەفای برایدا ماوەیەکی کەم دوای کوژرانی مستەفا مرد. دوای مردنی ڕۆکسلانی ڕوسی، سەلیمی کوڕی بە ھەمان شێوەی دایکی کەوتە فرت وفێڵ و کوڕەکەی تری سوڵتان کە ناوی بایەزید وبرای سەلیم بوو لە دایکێکی تر بە کوشتیدا.
پیشکەوتنی شارستانی
سولتان سولەیمان قانونی، شاعیر وخاوەن ھەستیکی بەرز بووە، وخۆشنوس بووە وھۆگر بووە بە زمانە ڕۆژھەڵاتیەکان لەوانە عەرەبی، ھەروەک پەیوەستی بیناکردن وتەلارسازی بوو، وکاریگەری ئەوە بە ڕوونی دەرکەوتووە لە دەوڵەتەکەیدا، چەندین قەڵا وکەلوی بنیاتنا ودایمەزراندن لە ڕۆدوس وبلەگراد وبودابوست، ھەروەک چەندین مزگەوت وئەستێل وقوبەی دروستکرد لە ھەموو لایەکی دەوڵەتەکەیدا بە تایبەت لە دیمەشق و مەککە و بەغدا، بێجگە لەوەی لە قوستەنتینیەی پایتەختەکەی (ئەستەنبوڵی ئێستا) ناوازەییەکانی بیناسازی بنیاتنران. لە سەردەمەی سوڵتان سولەیماندا، ناودارترین ئەندازیارە تەلارسازییەکان دەرکەوتن لە مێژووی ئیسلامیدا، لەوانە (سینان پاشا) کە بەشداری کرد لە ھەڵمەتەکانی عوسمانیدا، شارەزای زۆر لە شێوازە تەلارسازیەکان بوو تاکو شێوازیکی تایبەت بە خۆی ھەبوو لە تەلارسازیدا، ومزگەوتی سولەیمان قانونی یان (مزگەوتی سولەیمانی) لە ئەستەنبوڵ کە سوڵتان سولەیمان دایمەزراند لە ساڵی ١٥٥٧ز، لە ناودارترین کارە تەلارسازیەکانی مێژووی ئیسلامیە. ھەروەک لەم سەردەمەدا تابلۆ بچوکە عوسمانیەکان دەرکەوتن،ھاوکات گەورەترین خۆشنوسەکان وژمارەیەکی زۆر زانا دەرکەوتن.
یاسا وبەڕێوەبردن
لەگەڵ ئەوەی یاسا (قانون) بە ناوی سوڵتانەوە بەستراوە وناسراوە پێی کە ژیانی لە دەوڵەتە گەورەکەیدا ڕێکخست، یاسای سەروەر لە ئیمپراتۆریەتەکەیدا شەریعەتی ئیسلامی وەرگیرابوو کە گۆڕینی لە دەرەوەی توانای سوڵتان بوو، یاسای سولەیمان کە ھەموو بوارەکانی یاسای سزادان و خاوەندارێتی زەوی وباجی ئەگرتەوە، ھەموو حوکمەکانی کە لە نۆ سووڵتانەکەی پێشتری عوسمانیەەکانەوە دەرچوو بوون کۆکردبوەوە تیایدا، ودەستی کرد بەسەر دوولایی وھەڵبژاردن لە ننێوان بەیانە دژ بەیەکەکاندا، یەک نوسراوی یاسایی دەرچوو، تیایدا بارودۆخی تایبەتی وڵاتەکان لەبەرچاو گیرابوون، وسوور بوو لەسەر ئەوەی لەگەڵ شەریعەتی ئیسلامیدا ڕێبکەون. وکاتیک یاساکان گەیشتنە قۆناغی کۆتاییان ناونران بە قانونی عوسمانی kanun‐i Osmani یان قانونی سوڵتان سولەیمان، بە تورکی عوسمانی (قانون نامە سلطان سلیمان)، وئەم یاسایانە پەیڕەو کران نزیکەی سێ سەد ساڵ یان تا سەدەی نۆزدەیەمی زاینی.
وخەڵک لەبەر دانانی ئەم یاسایانە سوڵتان سولەیمانیان ناونەناوە قانونی بەڵکو لەبەر جێبەجێکرنی قانونەکان بە دادپەروەری ناونراوە قانونی، لەبەر ئەوە ئەو نازناوانەی ئەوروپیەکان بڕیان بەسەر سولەیماندا وەک گەورە ومەزن کەمتر گرنگتر بوو لای عوسمانیەکان بە بەراورد بە نازناوی قانونی کە ئاماژەیە بۆ دادپەروەری. وسەردەمی قانونی تەنھا سەردەمی فراوانبوونی دەوڵەتی عوسمانی نەبوو بۆ دوورترین سنوری، بەڵکو سەردەمی بەڕێوەبردنی دەوڵەت بوو بە پێشکەوتووترین ڕژێمی کارگێڕی.
کۆچی دوایی
سولتان سولەیمان کۆچی دوایی کرد لە کاتی گەمارۆی شاری سیکتوار لە ئەیلولی ١٥٦٦زدا. لە کاتی مردنی سوڵتان سولەیماندا، ئیمپڕاتۆریەتی عوسمانی بە ھێزە سەربازی وبەرھەمە ئابوری وفراوانبوونەکەی بەھێزترین دەوڵەتی جیھان بووە، تەنانەت سی ساڵ دوای مردنی باسی سوڵتان سولەیمان کراوە لە کتێبی بازرگانی بوندقیەی ویلیام شکسپیردا. سولەیمان لەسەرەوەی سەردەمی زێڕینی ئیمپڕاتۆری عوسمانیدایە، لە پشتیوانیکردنیدا بۆ دەسکەوتە ڕۆشنبیریەکانی عوسمانیەکان لە ئەندازە وتەلارسازی وئەدەب وھونەر ووفیقھـ وفەلسەفەدا.
لەو شوێنانەی بە ناوی سوڵتان سولەیمانەوە ناونراون، بازرگانی تورکی (ساڵح سیھان) مزگەوتێکی لە ماریۆبۆلی ئۆکرانیا بەناوی سوڵتان سولەیمان قانونیەوە بنیاتنا لە ساڵی ٢٠٠٥ز.
[میوانی بهڕێز تا نهبیت به ئهندام ناتوانیت بهستهر ببینیت]
لێره نیه
#29 2011-12-13 15:39:04
- خاوهنشكۆ
- ئـەنـدامی زێڕین
-
- شوێن: ژوورهكهى خۆم
- ڕێكهوتی به ئهندامبوون: 2011-10-08
- پهیامهكان: 485
Re: پێش داواکاریت سهردانی ئێره بکه بۆ بابهتی راپۆرتو انشاء و دارشتن
عبدالباسط محمد عبدالصمد
مامۆستا عبدالباسط له دايک بووى شارى (ئەرمەنت) ى پارێزگاى (قنا) يه له 1/1/1927 ز دا. له تەمەنى 7 ساڵى يه وه توانى له به رکردنى زۆر بووه و باش قورئانى خوێندوه ته وه ، هه ر بۆيه پێش گەيشتنه تەمەنى 10 ساڵى هەموو قورئان لەبەر دەکات وه لەبەر ئەوەى باوکى له زانايانى ئاينى شارى (قەنا) بوو گرنگيەکى تايبەتى پێدا بەهۆى ئەو باش خوێندنەوه و دەنگ خۆشيەى که هەيبوو.
ئەوەبوو نارديه (پەيمانگاى ئاينى) له شارى ئەرمەنت لەوێ جۆرەکانى خوێندنەوه و زانستەکانى قورئان فێر بوو وه جێگاى سەرنج و گرنگى پێدانى مامۆستاکەى زاناى ئەزهەرى (محمد سليم حه ماده) که لەگەڵ خۆى دا دەيبرده ئاهەنگ و بۆنه ئاينيەکان هەر بۆيه عبدالباسط بووه که سێکى بەناوبانگ له کاتێکدا تەمەنى له 15 ساڵ تێپەڕى نەدەکرد تاواى لێهات به تەنها بانگ دەکرا بۆ بۆنه و ئاهەنگەکان. له ساڵى 1951 ز دا (شێخ الضباع) داوايلێکرد که ببێته قورئان خوێن له ڕادیۆ ، بەڵام عبدالباسط لە سەرەتا ئەمەى رەت کردەوە م.الضباع ئەندامى ليژنەى هەڵسەنگاندنى دەنگ و تاقى کردنەوەى خوێنان بوو له ڕاديۆ ، بەڵام دواتر ڕازى بوو. مامۆستا عبدالباسط لەتەمەنى لاوى دا ژيانى هاوسەرى پێک هێناوه ، وه له ساڵى 1952 ز دا لەگەڵ ئەندامانى خێزانەکەى شارى ئەرمەنتى بە جێ هێشتووه چووەته قاهيره و لەوێ نيشتەجێ بووه. دواى دەست به کاربوون له ڕاديۆى قاهيره تا ساڵى 1981 ز لە مزگەوتى (ئيمامى شافعى) دامەزرا پاشان گوازرايەوه بۆ مزگەوتى (ئيمان حسێن) وه زۆرێک له ئاهەنگه قورئانيه کانى زيندوو دەکردەوه له مزگەوتەکانى قاهيرە و سيده زەينەب و السبطان ابو على و مزگەوتى (الرفاعى). ساڵى 1952 ز چووه بۆ فەڕەنسا بۆ زيندوو کردنەوەى شەوانى ڕەمەزان لە مەرکەزى ئيسلامى. شا محمدى پێنجەم پاشاى مەغريب که هاوڕێيەتى و پەيوەنديەکى توند و تۆڵى هەبوو لەگەڵ عبدالباسط داواى لێکرد که له مەغريب نيشتەجێ ببێت بەڵام ئەم رەتى کردۆتەوه وتى که ناتوانم وڵات و هاوڵاتيانى خۆم به جێ بهێڵم ، مامۆستا عبدالباسط دوو کەس کاريان تێکردووه:
مامۆستا محمد رفعت.
مامۆستا موصطفى ئیببراهيم قورئان خوێنى کۆشکى شاهانه.
ئێستا 2 کورى مامۆستا ڕۆژانى هه ينى له مزگه وتى (محمود) سوره تى (الکهف) ده خوێنه وه ، سه ڕه ڕاى قورئانى به يانيانيان له هه مان مزگه وت له مانگى ره مه زاندا. کاتى خه وتنى مامۆستا له دواى نيوه ى شه وه وه ده ستى پێ ده کرد ، هه رچه نده خه وه که ى پچڕ پچڕ بووه وه تا نوێژى به يانى ده مايه وه پاشان ده خه وته وه تا سه عات 9 وه 2 سه عات پێش نيوه ڕوان ده خه وت. ئه و ووڵاتانه ى که سه ردانى کردووه و قورئانى تۆمارکردووه تياياندا. ساڵى 1951 ز سه ردانى سعوديه ى کرد بۆ ئه نجام دانى حه ج وه دواى چه ند سه ردانێکى له دوايه ک له سه ر داواى وه زاراتى ڕاگه ياندنى سعوديه خه تمى قورئانى تۆمارکرد. سه ردانه کانى بۆ وڵاته عه ره بيه کانى وه ک سوريا و لوبنان و جه زائر و کويت هه ندێکى له لايه ن وه زاره تى ئه وقافه وه بۆ زيندوو ڕاگرتنى مانگى ڕه مه زان هه ندێکى له ڕێگەى بانگهێشتى تايبه تيه وه بووه. له سه ر بانگهێشتنى مه رکه زى ئيسلامى له (جوهانسبێرگ) دوو جار سه ردانى باشوورى ئه فريقياى کردووه و زياتر له 2 مانگ له وێ ماوه ته وه. وه هه روه ها سه ردانى پاکستان و ئه نده نوسياو بۆرما و ماليزيا و بريتوريا و ئۆگه ندا و سه نغال و نێجيرياى کردووه (به شدارى کردن له کردنه وه ى هه ندێک له کۆنگره ئاينيه کان). وێراى سه ردانه زۆره کانى بۆ ئه مريکا. يه که م سه ردانى له ساڵى 1967 ز له سه ر داواى من رکه زى ئيسلامى له واشنتن که تيايدا زياتر له 14 ويلايه تى ئه مريکى کرد. هه روه ک سه ردانى هه ندێک له وڵاتانى ئه وروپى کردووه وه ک فرنسا و ئيسپانيا و بريتانيا. مامۆستا به درێژايى ژيانى گيرۆده ى نه خۆشى (لاوازى جگه ر بووه) به ڵام ئه مه مه ترسى بۆ ژيانى دروست نه کردبوو. له 30/11/1998 ز له ته مه نى 61ساڵيدا کۆچى دوايى کرد.
[میوانی بهڕێز تا نهبیت به ئهندام ناتوانیت بهستهر ببینیت]
لێره نیه
#30 2011-12-13 15:41:09
- خاوهنشكۆ
- ئـەنـدامی زێڕین
-
- شوێن: ژوورهكهى خۆم
- ڕێكهوتی به ئهندامبوون: 2011-10-08
- پهیامهكان: 485
Re: پێش داواکاریت سهردانی ئێره بکه بۆ بابهتی راپۆرتو انشاء و دارشتن
وەرزی زاوزێ
وەرزی زاوزێ بریتیە لە باشترین وەرز بۆ زاوزێ سروشتی لە نێو ھەندێک لە ئاژەڵان و پەلەوەر دا. لەم وەرزە دا بارودۆخ زۆر گونجاوە و خواردن و ئاوی زۆر بۆ بوونەوەران ھەیە. ئەو گیانەوەرانەی کە وەرزی زاوزێیان ھەیە بەشێوەی سروشتی و خۆکار لە کاتێکی دیاریکراو لە ساڵ دا جووتبوونی سێکسییان دەبێت بۆ ئەوە بەباشترین شێوە و سەرکەوتووانە تۆرەم بخەنەوە (زاوزێ بکەن). لە نەوعە جیاجیاکانی ئاژەڵ و پەلەوەرە کێویەکان دا وەرزی زاوزێی سروشتی بەپێی تایبەتمەندییەکانی ئەوان، ڕادەی بوونی خۆراک و ھتد جیاوازە.
زاوزێی دەستەیی
زرۆێک لە جۆرەکانی گیانەوەران بە شێوەی کۆلۆنی یان دەستە و پۆلی گەورە زاوزێ دەکەن کە پێی دەگوترێت زاوزێی دەستەیی. بینینی چەندھا کۆمەڵ لەم جۆرە گیانەوەرانە لە وەرزی زاوزێی سروشتی دا کە لە شوێنێکی تایبەت و گونجاو کۆ دەبنەوە شتێکی ئاساییە. ئەم پۆلە زاوزێکەرانە و شوێنەکەیان بە گشتی بە پێی یاسای پاراستنی ژینگە بە مەبەستی پێشگری لە لەناوچوونی ئەوان پارێزراون . ھەندێک لە جۆرەکانی گیانەوەران بەشێوەیەک بار ھاتوون کە تەنیا بە شێوەی دەستەیی و لە نێو کۆمەڵ دا زاوزێ دەکەن وە ناتوانن لە دەستەی بچووکتر یان بە جووتێکی نێرومێی تەنیا زاوزێ بکەن. ئەم جۆرە گیانەوەرانە ئەگەر لە شوێنی زاوزێی سروشتییان دا ڕاو بکرێن یان ئەگەر دەستە و کۆمەڵی زاوزێی ئەوان تێک بدرێت، دەکەونە بەر مەترسی لەناوچوون. کۆتری کۆچەر نموونەیەکی بەناوبانگە لە جۆرە پڕژمارەکانی پەلەوەرە زەمینیەکانە لە کیشوەری ئەمەریکا کە تەنھا بە شێوەی دەستەیی و لە نێو کۆمەڵ دا زاوزێ دەکات. ئەم جۆرە کۆترە بە ھۆی ڕاوکردنی بەربڵاو لە شوێنی زاوزێی دەستەیی ئەوان لە وەرزی زاوزێی سروشتی دا وە بە ھۆی ئەوەی کە نەیدەتوانی لە گرووپی بچووکتردا زاوزێ بکات لەناو چوو.
[میوانی بهڕێز تا نهبیت به ئهندام ناتوانیت بهستهر ببینیت]
لێره نیه
ReklaM
|
|